Në Shqipëri, bizneset kanë detyrim ligjor t’u ofrojnë klientëve mundësinë për të paguar me kartë ose përmes pagesave online. Megjithatë, ky rregull duket se zbatohet rrallë në praktikë, ndërsa vetë subjeketet tregojnë se një pengesë tjetër qëndron te kostot e larta të bankave, të cilat i quajnë disa herë më të larta se mesatarja në Evropë.
Në qendër të Tiranës, një skenë tipike që lidhet me pagesat me kartë shihet edhe te radhët e turistëve të huaj jashtë një dyqani akulloresh. Vizitorët presin për të blerë një porcion akullore, por megjithëse çmimi është relativisht i thjeshtë—një top kushton 100 lekë—blerja nuk është gjithmonë e lehtë për ata që mbajnë kryesisht karta, jo para të gatshme. Kjo ndodh sepse, edhe kur pagesa me kartë është e mundshme në parim, në terren hasen vështirësi që lidhen si me zbatimin e detyrimeve, ashtu edhe me tarifat bankare.
Bizneset argumentojnë se pagesat përmes terminaleve apo kanaleve të tjera bankare vijnë me shpenzime që për ta janë të konsiderueshme. Sipas tyre, tarifat e bankave rezultojnë “disa herë” më të larta se mesatarja evropiane. Në këtë mënyrë, edhe kur ligji i kërkon shoqërive të tregut të ofrojnë pagesë me kartë, realiteti ekonomik mund t’i bëjë bizneset të hezitojnë ose të mos e zbatojnë plotësisht procesin, duke e lënë një pjesë të klientëve—sidomos turistët—pa zgjidhje të menjëhershme.
Detyrimi ligjor që bizneset të ofrojnë pagesa me kartë apo online synon të lehtësojë pagesat për konsumatorët dhe të ulë varësinë nga paratë cash. Por, kur zbatimi i këtij detyrimi nuk është i rregullt, krijohen hapësira ku pagesa me kartë nuk funksionon siç pritet. Për turistët, kjo shndërrohet në një problem praktik: ata mund të kenë karta, por kur në një dyqan zgjedhja nuk është e garantuar, blerja bëhet më e vështirë.
Edhe pagesat e vogla, si një akullore me 100 lekë, nuk kthehen automatikisht në një transaksion pa stres për klientët që preferojnë kartat. Ndërkohë, përpjekjet për të reduktuar përdorimin e cash-it kërkojnë jo vetëm vullnet nga bizneset, por edhe kosto të menaxhueshme për pagesat elektronike. Në të kundërt, tarifat më të larta se mesatarja evropiane mund ta bëjnë pagesën me kartë më pak tërheqëse ose më të vështirë për t’u ofruar në mënyrë të gjerë.
Tarifat e larta të bankave ngadalësojnë pagesat me kartë
Në këtë kontekst, çështja kryesore lidhet me barrierat që ndikojnë drejtpërdrejt në përhapjen e pagesave me karta. Kur kostot për transaksion janë të larta, bizneset priren të kufizojnë shërbimet ose të mos i zhvillojnë plotësisht. Kjo sjell një efekt zinxhir: klientët, përfshirë turistët, përballen me situata ku alternativa e pagesës me kartë nuk është e njëjtë në çdo vend. Për rrjedhojë, përdorimi i parave në dorë vazhdon të mbetet më i shpeshtë se sa synohet.
Rritja e përdorimit të pagesave elektronike dhe ulja e cash-it janë objektiva që lidhen me lehtësimin e ekonomisë ditore dhe me përmirësimin e shërbimeve për konsumatorët. Por, kur kërkesa ligjore për pagesë me kartë shoqërohet me zbatim të rrallë dhe me tarifa bankare që bizneset i cilësojnë disa herë më të larta se mesatarja evropiane, përhapja e pagesave me kartë përballet me vështirësi të qëndrueshme. Ndërsa turistët qëndrojnë në radhë jashtë dyqaneve—si ai i akullores në zonën e 9-katësheve në Tiranë—rëndësia e një mekanizmi funksional dhe të qëndrueshëm për pagesat elektronike bëhet edhe më e dukshme në terren.
Botuar fillimisht në Albeu
