Udhëheqësi suprem i qeverisë talebane, Sheik Haibatullah Akhundzada, po forcon kontrollin e tij në të gjitha provincat e Afganistanit. Së fundmi, ai ka bërë një demonstrim force në qytetin perëndimor të Heratit, duke vendosur autoritetin edhe mbi një nga zonat ku banorët ende arrinin të injoronin, në heshtje, disa prej kufizimeve që talebanët kanë vendosur në jetën e përditshme.
Herati është njohur si një nga qendrat urbane ku, edhe nën sundimin taleban, kishte arritur të ruhej një klimë relativisht më e lirshme sa i përket normave shoqërore. Ndërsa në shumë vende të tjera të Afganistanit rregullat e reja janë shtrirë me ashpërsi, në këtë qytet për një kohë banorët kanë vazhduar të ruanin mënyra më të buta sjelljeje dhe një stil jete që, megjithëse i kufizuar, nuk ishte mbyllur plotësisht.
Që nga rikthimi i talebanëve në pushtet në vitin 2021, regjimi i tyre ka vendosur një sërë rregullash të rrepta që prekin drejtpërdrejt praktikimin e fesë, mënyrën e veshjes dhe aktivitetet e përditshme. Rregullat nuk janë kufizuar vetëm në qendra fetare apo në rituale individuale, por janë shtrirë në mënyrën se si njerëzit punojnë, lëvizin dhe si menaxhohen hapësirat publike.
Në nivel kombëtar, kufizimet kanë qenë të ashpra për gratë dhe vajzat. Ato kanë hasur pengesa të forta në arsim, në shumicën e vendeve të punës dhe edhe në lirinë e lëvizjes. Këto kufizime kanë krijuar një realitet ku mundësitë për pjesëmarrje në jetën publike janë reduktuar ndjeshëm, ndërkohë që kontrolli i autoriteteve është shoqëruar me rregulla gjithnjë e më të ngurta.
Te Herati, megjithatë, deri më tash kishte mbetur një hapësirë e kufizuar për shmangie të heshtura. Një pjesë e banorëve, sipas përshkrimeve në shkrim, ende arrinte të “shpërfillte” pa zhurmë disa nga kufizimet, duke i trajtuar rregullat më shumë si diçka që u duhet përshtatur në sipërfaqe, sesa si udhëzime që duhen ndjekur plotësisht. Por ndërhyrja dhe demonstrimi i forcës në qytet sinjalizojnë se ky hapësirë po mbyllet.
Kontrolli i Heratit po mbyll hapësirat për liri sociale
Vendosja e autoritetit në zonat ku banorët kishin gjetur mënyra për të mos u përfshirë plotësisht në kufizime tregon se qeveria talebane po synon standardizimin e sjelljes në të gjithë vendin. Në këtë mënyrë, Sheik Haibatullah Akhundzada, si udhëheqës suprem, jo vetëm që po konsolidon pushtetin politik, por po i jep edhe një mesazh të qartë administratës lokale: rregullat nuk duhet të zbehen në asnjë krahinë.
Ndërkohë, prirja e regjimit për të rishtrirë rregullat në jetën e përditshme e ka bërë Heratin më të ngjashëm me pjesët e tjera të Afganistanit ku kontrolli i vendosur nga talebanët ndihet më drejtpërdrejt. Demonstrimi i fundit i forcës në qytetin perëndimor vjen në një moment kur banorët kishin shpresuar se, të paktën në nivel social, qyteti do të ruante njëfarë distance nga ashpërsia e plotë e normave. Por fakti që kontrolli po vendoset edhe mbi një nga “zonat e fundit” ku kufizimet po neglizhoheshin, sinjalizon se tolerancat e heshtura po marrin fund.
Në këtë kontekst, trajektorja që nis prej vitit 2021 nuk duket të jetë ndalur. Talebanët kanë vijuar të aplikojnë rregulla të forta në praktikimin e fesë, veshjen dhe jetën e përditshme, duke rritur presionin institucional. Për banorët e Heratit, ky zhvillim nënkupton më pak fleksibilitet në mënyrën se si i bëjnë gjërat brenda hapësirave publike, si dhe një kufizim më të madh të praktikave që deri më tani mund të jenë shmangur në mënyrë të heshtur. Ndërsa qyteti ka qenë historikisht një pikë ku normat shoqërore janë toleruar më lehtë se në vende të tjera, tani duket se edhe kjo diferencë po zhduket.
Botuar fillimisht në Koha.net