Në hapësirën publike të Prishtinës, artisti Eroll Murati ka prezantuar instalacionin multimedial “Syqkym”. Vepra shfaqet si një skenë e pazakontë: figurat e huaja, të veshura me kostume formale, të paraqitura në mënyrë që të duken sikur kanë zbritur nga një objekt fluturues, tërheqin vëmendjen e kalimtarëve që ndalen për të parë nga afër.
Instalacioni është vendosur në sheshin “Skënderbeu” dhe e kthen hapësirën urbane në një vend reflektimi. Në pamje të parë, gjithçka duket si një instalacion vizual që sfidon pritshmëritë, por pas kësaj paraqitjeje tërheqëse, vepra mban një mesazh të qartë kritik. Murati ndërton një metaforë për mënyrën se si pushteti dhe kontrolli vendosen në shoqëri, si dhe si krijohen realitetet politike dhe sociale.
Figurat antropomorfe që shfaqen në “Syqkym” shërbejnë si simbole të roleve që ushtrojnë ndikim brenda strukturave të njohura. Sipas qasjes së projektit, ato shndërrojnë skenën në një teatër ku vendimet nuk vijnë nga konteksti qytetar, por nga aktorë që duken të shkëputur prej tij. Kështu, shikuesi ballafaqohet me idenë se pushteti shpesh funksionon përmes figurave dhe mekanizmave që nuk i japin shpjegim të drejtpërdrejtë publikut, ndërsa marrëdhënia me qytetarin mbetet e turbullt.
“Syqkym” vë në fokus pushtetin, kontrollin dhe realitetin politik
Në narrativën që ndërton vepra, vihet theksi te pushtimi simbolik. Ky pushtim shpjegohet përmes lakmisë për pushtet, ambicies individuale dhe mënyrës se si sistemet mund të instrumentalizohen. Në këtë kuptim, instalacioni e paraqet “invazionin” jo si diçka vetëm fizike, por si një fenomen që depërton brenda rendit shoqëror dhe ndryshon mënyrën se si kuptohen rregullat, vendimmarrja dhe përgjegjësia.
Komponenti multimedial i “Syqkym” krijon një atmosferë ku shikuesi nuk qëndron vetëm para një imazhi statik. Vepra e fton audiencën të lexojë atë që sheh dhe të mendojë mbi autentikitetin e përfaqësimit, transparencën dhe marrëdhënien ndërmjet qytetarit dhe pushtetit. Në të njëjtën kohë, prania e figurave të huaja, të vendosura në hapësirë publike, shërben për të nxjerrë në pah kontrastin mes asaj që pret publiku dhe asaj që realiteti politik mund të imponojë në mënyrë indirekte.
Instalacioni multimedial, i konceptuar nga Eroll Murati, nuk mbetet thjesht një objekt i zakonshëm në një shesh të qytetit. Ai shndërrohet në një ftesë për lexim kritik të realitetit politik dhe shoqëror, duke i dhënë hapësirës publike një dimension tjetër: atë të diskutimit dhe reflektimit. Duke e vendosur veprën në sheshin “Skënderbeu”, artisti e lidh mesazhin e tij me ritmin e përditshëm të Prishtinës, ku njerëzit ecin, shikojnë dhe ndalen, pa pasur nevojë për kontekst paraprak për ta kuptuar se diçka po ndodh përtej pamjes dekorative.
“Syqkym” funksionon si një metaforë vizuale për mënyrën se si ndërtohet realiteti politik: përmes vendimeve të kontrolluara nga aktorë që nuk lidhen drejtpërdrejt me qytetarin, përmes narrativave që mund të errësojnë përgjegjësinë dhe përmes mekanizmave që e bëjnë pushtetin të duket i largët. Në këtë mënyrë, vepra ngre pyetje rreth asaj se sa real është përfaqësimi që qytetarët marrin dhe sa transparente është rruga nga vendimmarrja deri te efektet reale në shoqëri. Përfundimisht, instalacioni e kthen sheshin në një skenë ku mesazhi kryesor nuk është vetëm vizual, por edhe kritik.
Botuar fillimisht në Bota Sot