Publicisti Veton Surroi ka thënë se Ballkani Perëndimor vazhdon të mbetet një hapësirë me konflikte dhe procese të papërfunduara. Në një diskutim të zhvilluar gjatë një bashkëbisedimi në podcastin “PIKË”, me ish-ministren e Jashtme kroate, Vesna Pusiq, ai e ka përshkruar rajonin si “një zonë luftërash dhe shtetesh të papërfunduara”, duke i lidhur këto probleme me rrugët historike politike dhe zhvillimet e viteve pas shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Sipas Surroit, komentet e tij lidhen edhe me idetë e ekonomistit kroat Branko Horvat, i cili që në vitet ’60 kishte paralajmëruar fundin e modelit të centralizuar socialist në Jugosllavi dhe, në këtë kuadër, nevojën për demokratizim. Surroi ka rikujtuar se Horvat e ka parë më vonë Kosovën si një “provë lakmusi” për gjendjen reale të shoqërive në atë kohë dhe për mundësinë që Jugosllavia të mbijetonte si projekt i përbashkët.
Në këtë linjë, Surroi ka theksuar se në fund të viteve ’60 do të ishte dashur të niste një proces tjetër ekonomik, i cili do ta çonte vendin drejt demokratizimit. Më pas, siç ka vazhduar ai, rreth 20 vjet më vonë, Horvat është marrë me Kosovën dhe aty ka parë se Kosova funksiononte si letër lakmusi për mënyrën se si shoqëritë brenda ish-Jugosllavisë po jetonin realitetin dhe çfarë mundësie kishte të vazhdonte të “mbijetonte” vetë Jugosllavia.
Surroi ka shtuar se Kosova, sipas këtij vlerësimi, ka qenë edhe një dëshmi për sllovenët, kroatët dhe popujt e tjerë se Jugosllavia “nuk ekzistonte më”. Ai e ka lidhur këtë me idenë se, në praktikë, Jugosllavia ishte “e pushtuar nga Serbia”, duke e bërë Kosova një indikator të qartë të raportit të forcave dhe të realitetit politik.
Rajoni ende mbetet “test i lakmusit” i papërfunduar
Në vazhdim të argumentit të tij, Surroi ka thënë se sot ky “test i lakmusit” nuk kufizohet vetëm te një hapësirë apo një ngjarje e vetme, por është zgjeruar në gjithë rajonin. Ai ka theksuar se Ballkani Perëndimor vazhdon të përballet me çështje të pazgjidhura politike dhe shtetërore, të cilat, sipas tij, nuk janë mbyllur as me tranzicionet e viteve të fundit dhe as me ndryshimet institucionale.
“Ne jetojmë në një zonë luftërash të papërfunduara dhe shtetesh të papërfunduara, nisur nga Serbia, Kosova, Mali i Zi dhe Bosnja e Hercegovina”, ka deklaruar Surroi. Kështu, ai e vendos theksin te faktori rajonal: sipas tij, trajektorja e proceseve politike nuk ka arritur të mbyllet për të gjitha vendet në mënyrë të barabartë, dhe çështjet e hapura vazhdojnë të ndikojnë në stabilitetin dhe funksionimin institucional.
Në këtë kontekst, Surroi ka përmendur edhe anëtarësimin e Kroacisë në Bashkimin Evropian si një element që, sipas tij, ka përmbyllur një proces historik të konsolidimit shtetëror për atë vend. Për pjesën tjetër të rajonit, ai ka vlerësuar se situata mbetet ende në fazë të papërfunduar politike dhe institucionale, duke nënkuptuar se standardet e integrimit dhe finalizimi i reformave nuk janë arritur njësoj nga të gjitha shoqëritë.
Diskutimi i Surroit në podcastin “PIKË” me Vesna Pusiq ka ndërtuar një narrativë që nis te idetë ekonomike të Branko Horvat në vitet ’60, kalon te roli i Kosovës si “provë lakmusi” për realitetin politik të ish-Jugosllavisë dhe përfundon te vlerësimi se rajoni sot mbart ende “çështje të pazgjidhura”. Me këtë qasje, ai ka sjellë në fokus se çfarë nënkuptojnë procese të papërfunduara për Ballkanin Perëndimor dhe si lidhen ato me historinë e konflikteve, transformimeve shtetërore dhe rrugëve drejt konsolidimit institucional.
Botuar fillimisht në Koha.net
