Ka njerëz që edhe kur dalin qartë gabimet në pah, refuzojnë t’i pranojnë. Në një debat, kjo lloj sjelljeje shfaqet shpejt: diskutimi nuk shkon te argumenti apo te zgjidhja, por kthehet në një lojë kontrolli dhe kundërshtimesh. Për pasojë, biseda mbetet pa progres dhe krijon tension, edhe kur çështja është e thjeshtë dhe ka fakte të qarta.
Një marrëdhënie e shëndetshme zakonisht të bën të ndihesh i/e sigurt, i/e mbështetur dhe i/e respektuar. Në të kundërt, kur një person nuk ka vetëdije për sjelljen e vet, debati mund të kthehet shpejt në diçka më të ashpër se sa ishte planifikuar. Personi që nuk pranon kurrë gabimin shpesh i zhvendos çështjet: nga ajo që u tha ose u bë, te mënyra si e kundërshton tjetrin. Kështu, në vend të përgjegjësisë, shfaqet një model reagimi që e mban gjithmonë veten “të drejtë”.
Një shenjë tipike është kur biseda nis me një pretendim për fakte, por përfundon me fajësim. Në vend që të dëgjojë, personi i kthen argumentet në akuzë: ai/ajo gjen menjëherë pse pala tjetër “e ka bërë” ose “e ka shkaktuar”, edhe kur realisht problemi lidhet me veprimet e veta. Ky mekanizëm e zhvendos përgjegjësinë dhe e bën debatin një test fuqie, ku fiton ai që e mban narrativën, jo ai që ka të drejtë.
Një tjetër sjellje që e dallon është refuzimi për të bërë edhe rregullimin më të vogël. Edhe kur ka elementë që janë të verifikueshëm, personi nuk pranon as pjesërisht. Në vend të një pranimi, përdor formulime që e minimizojnë çështjen ose e riformulojnë: “nuk ka qenë ashtu”, “ti e ke kuptuar gabim”, “po e ekzagjeron”. Këto reagime e mbajnë debatin në rreth vlerësimesh dhe jo në gjetje zgjidhjeje.
Shenjat kryesore: kontrolli, fajësimi dhe refuzimi i përgjegjësisë
Ndodh shpesh që personi që nuk pranon gabime të kërkojë dominim në komunikim. Në një debat, kjo mund të shihet kur ndërpret, nuk e lë tjetrin të mbarojë, ose e kthen temën sapo prek një pikë ku mund të ketë gabuar. Në vend që të merret me atë që u tha, fokusin e zhvendos te “kush po e bën” ose “kush po e krijon problemin”. Kjo mënyrë i jep debatit një ritëm të tillë që palës tjetër i krijohet përshtypja se po përballet me një kontroll të vazhdueshëm, jo me një diskutim të drejtë.
Një mënyrë tjetër për ta njohur këtë model sjelljeje është si reagon kur i kërkohet të qartësojë. Personi shpesh jep shpjegime që tingëllojnë bindëse vetëm në sipërfaqe, por nuk prekin thelbin. Në praktikë, “qartësimi” kthehet në justifikim dhe “justifikimi” kthehet në kundër-argument. Debati nuk ndalet, por as nuk afrohet drejt një përfundimi. Kjo e bën të vështirë vendosjen e kufijve të qartë: çfarë ndodhi, çfarë do të përmirësohet dhe si.
Kur një person nuk ka vetëdije për sjelljen e vet, edhe sinjalet e vogla që tregojnë se ka bërë diçka të gabuar, trajtohen si sulm ndaj identitetit. Kështu, çdo diskutim bëhet “mbrojtje”, jo “përgjegjësi”. Në këto raste, marrëdhënia mund të vuajë sepse mungon momenti ku të dyja palët pranojnë se mund të ketë pasur keqkuptim ose veprim jo të mirë nga njëri prej tyre. Pa atë moment, debati bëhet cikël: ndezje, kundërshtim, fajësim, dhe rikthim te e njëjta pikë.
Në fund, modeli i personit që nuk pranon kurrë gabim mund të kuptohet nga mënyra si e menaxhon konfliktin: e kthen diskutimin në lojë kontrolli dhe fajësimi, e refuzon përgjegjësinë edhe kur ka elementë që duhen pranuar, dhe e zhvendos çështjen te pala tjetër. Një komunikim i tillë e largon marrëdhënien nga baza e shëndetshme—siguria, mbështetja dhe respekti—dhe e fut atë në një vorbull emocionesh, ku zgjidhja mbetet gjithmonë “më vonë”, ndërsa problemi kthehet sa herë që nisin debatet.
Botuar fillimisht në Albeu