Këtë korrik, teksa verat në Britani shënuan temperatura rekord, një debat i pazakontë u ndez në platformën X, duke nxjerrë në qendër një çështje që shpesh mbetet në hije në diskutimet publike: roli i ndotjes së ajrit në klimë. Zëvendëskryetari i partisë “Reform”, Richard Tice, shpërndau një artikull të gazetës Telegraph me titull “Valët e të nxehtit, të shkaktuara nga rënia e ndotjes”. Në postim, ai hodhi idenë se temperaturat më të larta po vijnë nga “ajri më i pastër” dhe jo nga dioksidi i karbonit, duke pretenduar se publiku ishte manipuluar me qëllim.
Ndërlikimi bëhet më i qartë kur shihen politikat globale për ajrin e pastër. Programet e tilla, si Programi i SHBA-së për Shiun Acid, që filloi në fillim të viteve ’90, kanë ulur ndotjen nga gazrat e termocentraleve. Si rezultat, emetimet e squfurit kanë rënë ndjeshëm. Ndërkohë, emetimet e dioksidit të karbonit kanë qëndruar pranë niveleve rekord. Kjo krijon një skenar ku “pluhuri” ftohës po zvogëlohet, ndërsa forca kryesore e ngrohjes vijon të rritet ose të mbetet e lartë.
“Pastrimi i ajrit” po heq një pjesë të mburojës ftohëse
Shkencëtarët po e lidhin gjithnjë e më shpesh këtë ndryshim me përshpejtimin e ngrohjes globale. Tre vitet e fundit kanë qenë ndër vitet më të ngrohta të regjistruara. Met Office, shërbimi meteorologjik britanik, thotë se ka “shumë gjasa” që viti 2027 të zëvendësojë 2024-ën si viti më i ngrohtë i regjistruar. Përtej këtyre numrave, debati i nxitur nga postimi i Tice-it solli një pyetje tjetër: a është planeti më i ndjeshëm ndaj gazeve serrë sesa e kemi menduar, dhe a po ndryshon klima më shpejt se sa kishim frikë?
Për ta kuptuar ritmin e vërtetë të ngrohjes, studiuesit përpiqen të ndajnë efektet natyrore nga trendi afatgjatë. Temperaturat globale luhaten nga viti në vit. Një nga faktorët kryesorë është El Niño, një fenomen natyror që lidhet me ngrohjen e Oqeanit Paqësor. Kur El Niño shfaqet, ai mund t’i rrisë përkohësisht temperaturat globale, duke bërë që një seri vitesh me rekorde të mos nënkuptojë automatikisht se ritmi themelor i ngrohjes po rritet. Reto Knutti dhe ekipi i tij në ETH Cyrih janë përpjekur të izolojnë ndikimet e El Niño-s dhe të luhatjeve të tjera natyrore për të nxjerrë qartë trendin.
Knutti, profesor i fizikës së klimës në një universitet zviceran dhe ish-autor kryesor koordinues për IPCC-në, ka theksuar se ritmi i ngrohjes është përshpejtuar. Ai u shoqërua nga një studim i veçantë, i botuar këtë vit, i cili arriti në një përfundim të ngjashëm pasi mori parasysh disa ndikime të mëdha natyrore. Në këtë kuadër, aerosolet duken si një faktor i rëndësishëm. Djegia e qymyrit dhe naftës çliron dyoksid squfuri, i cili formon grimca të vogla të njohura si aerosole sulfati.
Analogia që përdoret shpesh është ajo e serës: gazrat si dioksidi i karbonit e bëjnë më të vështirë daljen e nxehtësisë nga Toka, si xhamat e një sere. Në të kundërt, ndotja nga squfuri vepron si një “pluhur” mbi këto xhama. Sa më shumë pluhur të grumbullohet, aq më pak dritë dielli arrin dhe aq më ngadalë ngrohet sistemi. Përveç reflektimit të dritës, aerosolet ndikojnë edhe në formimin e reve. Dr. Øivind Hodnebrog, studiues kryesor në Cicero (instituti norvegjez i kërkimit klimatik), ka studiuar se si ulja e ndotjes nga aerosolet ndikon në klimë. Aerosolet e sulfatit, edhe pse janë grimca vërtet të vogla, janë të ndritshme dhe reflektojnë dritën. Ato ftohin edhe duke ndryshuar mënyrën si zhvillohen retë: veprojnë si “fara” rreth të cilave mund të kondensohet avulli i ujit, duke i bërë disa re më të ndritshme ose me jetëgjatësi më të madhe.
Ndërkohë, ka edhe pasoja të tjera të rëndësishme shëndetësore dhe mjedisore. Ndotja nga squfuri dëmton shëndetin e njeriut, sepse mund të hyjë në mushkëri dhe të vështirësojë frymëmarrjen. Gjithashtu shkakton shi acid, i cili mund të shkatërrojë pyjet dhe të vrasë peshqit. Pikërisht për këtë arsye, shumë vende kanë ulur emetimet e tij për dekada. Emetimet kanë rënë ndjeshëm në Evropë, Amerikën e Veriut dhe Kinë, ndërsa rregullat e reja kanë reduktuar edhe ndotjen nga squfuri që vjen nga transporti detar. Në analogjinë e serës, duket sikur është fshirë një pjesë e pluhurit nga dritaret e saj, duke lejuar që më shumë dritë dielli të hyjë. Ndërsa dioksidi i karbonit qëndron në sistemin klimatik për shekuj me radhë, aerosolet e sulfateve kanë një jetë më të shkurtër. Kjo do të thotë se kur ato pakësohen, efekti ftohës dobësohet, ndërsa ndikimi i karbonit vazhdon.
Botuar fillimisht në Telegrafi