Gjatë tre viteve, një rrjedhë e pagesave nga buxheti shtetëror shqiptar ka mbërritur në favor të kompanive të lidhura me gjigantin austriak Strabag, në një periudhë kur oligarku rus Oleg Deripaska ishte aksioner i rëndësishëm i grupit dhe, njëkohësisht, ndodhej nën sanksione nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Shifrat që dalin në pah flasin për rreth 23 milionë euro të përfituara nga buxheti i shtetit, duke e vënë në qendër të vëmendjes mekanizmat e kontrollit dhe filtrimit në prokurime.
Në këtë histori përfshihet zinxhiri i interesave të krijuar rreth grupit ku Deripaska kishte rol të rëndësishëm në kohën kur kompani të lidhura me Strabag ishin në terren për tendera shtetërore. Sanksionet ndërkombëtare ndaj Deripaskës e kanë bërë të ndjeshme çdo lidhje të mundshme mes personave apo strukturave nën kufizime dhe kontratave publike. Megjithatë, pagesat nga buxheti shqiptar për disa kompani kanë vazhduar të shfaqen në nivele të larta për një periudhë relativisht të shkurtër.
Rreth 23 milionë euro, të marra nga buxheti shtetëror në tre vjet, janë shfaqur si një pikë kryesore e analizës që hedh dritë mbi mënyrën si funksionojnë procedurat e prokurimit dhe verifikimet e strukturave përfituese. Në një kontekst ku Deripaska ishte nën sanksione, fakti që kompanitë e lidhura me Strabag kanë qenë përfituese të mëdha nga paratë publike ngre pyetje për cilësinë e kontrollit institucional dhe për zbatimin e detyrimeve të verifikimit.
Rasti tregon dobësitë e kontrollit në tenderat publike
Ekspertët e përfshira në analizë e përshkruajnë këtë çështje si një shembull që nxjerr në pah dobësitë e institucioneve shqiptare për të kontrolluar më tej lidhjet e mundshme dhe për të parandaluar që palë të sanksionuara, ose struktura të lidhura me to, të bëhen përfituese të kontratave. Në fokus nuk është vetëm një kontratë e vetme, por tabloja e një periudhe ku rreth 23 milionë euro kanë kaluar drejt kompanive të lidhura me Strabag, ndërsa në sfond mbetet prania e një figure si Deripaska në strukturat e grupit.
Struktura e pagesave nga buxheti shtetëror dhe mënyra si lidhen ato me fitues të tenderave bëhen edhe më të rëndësishme kur merret parasysh se Deripaska është i njohur ndërkombëtarisht për lidhje biznesi dhe është vendosur nën sanksione nga SHBA. Në këtë rast, fakti që përfituesit e tenderave rezultojnë të kenë lidhje me një gjigant si Strabag e rrit peshën e çështjes: si është bërë verifikimi i lidhjeve të brendshme të aksionarëve dhe si është menaxhuar rreziku i përfshirjes së entiteteve të prekura nga sanksionet.
Kjo histori vjen si një sinjal për mënyrën se si institucionet mund të rishikojnë procedurat e tyre, sidomos në pjesën e kontrollit të përfituesve realë, të strukturave të pronësisë dhe të lidhjeve të mundshme të kompanive në tendera. Nëse një aksioner i rëndësishëm i grupit është i sanksionuar, atëherë rritet domosdoshmëria që kontrolli të jetë më i thellë dhe më i dokumentuar, në mënyrë që paratë publike të mos përfundojnë aty ku nuk duhet.
Aspekt tjetër i çështjes është periudha trevjeçare brenda së cilës shfaqen rreth 23 milionë euro nga buxheti shtetëror. Kur shifrat janë të tilla dhe kur kushtet e sanksioneve ekzistojnë në të njëjtën kohë, çështja kalon nga një detaj teknik i prokurimeve në një test për integritetin e mekanizmave të kontrollit. Në fund, analiza që po qarkullon e lidh këtë rast me nevojën për të forcuar mënyrën si verifikohen lidhjet dhe si parandalohet që kompanitë me potencial ndikimi nga strukturat nën sanksione të përfitojnë nga tenderat publike.
Botuar fillimisht në Albeu