Legjenda e Rozafës konsiderohet një nga mitet më të njohura shqiptare, e lidhur ngushtë me ndërtimin e Kalasë së Shkodrës. Ajo mban brenda një narrativë të fortë mbi sakrificën, ndarjen dhe mënyrën se si lind një rend i ri shoqëror. Përtej anës mitologjike, kjo histori hap një dritare për mënyrën si shpjegohen, në formë simbolike, proceset që shoqërojnë ngritjen e institucioneve dhe konsolidimin e pushtetit.
Rrëfimi nis me tre vëllezër që ndërmarrin punën për ndërtimin e një kështjelle. Megjithatë, kështjella nuk qëndron në këmbë: çdo natë ajo rrënohet sërish, pavarësisht përpjekjeve të tyre gjatë ditës. Ky përsëritje dramatike e dështimit e kthen ndërtimin në një nyje që duket se nuk zgjidhet vetëm me punë dhe forcë fizike, por kërkon një ndërhyrje që lidhet me sakrificën. Sipas versionit mitik, zgjidhja vjen përmes një propozimi të bërë nga një plak i urtë.
Plaku i urtë sugjeron flijimin e gruas më të re si kusht për ta ndalur rrënimin e përditshëm. Rozafa, e cila në këtë tregim del si gruaja më e vogël, e pranon vullnetarisht flijimin, duke vendosur një kusht të veçantë: një sy, një gji dhe një këmbë e saj të mbeten jashtë murit. Arsyetimi i këtij kushti është simbolik dhe praktik në të njëjtën kohë brenda mitit: ajo do të vazhdojë të ushqejë fëmijën dhe të kujdeset për të edhe pas “ngritjes” së saj në strukturën e kështjellës.
Miti i Rozafës si metaforë e ndërtimit të shtetit
Kështu, tregimi shpjegon se gjysma e trupit flijohet për t’i dhënë qëndrueshmëri murit, ndërsa gjysma tjetër mbetet për të dhënë jetë. Ky balancim midis sakrificës dhe ruajtjes së një elementi që lidhet me ushqimin e fëmijës e bën mitin më shumë sesa një dramë personale: ai kthehet në një skemë ku jeta vazhdon të kërkohet edhe aty ku po ndërtohet diçka e re dhe më e fortë. Në këtë kuptim, fëmija merr edhe një rol simbolik, duke u paraqitur si dikush që “trimërohet” dhe bëhet mbret, që lidh aktin e flijimit me themelimin e pushtetit dhe strukturës së re shoqërore.
Artikulli e vendos këtë legjendë në një kontekst ku mund të lexohen proceset e shtetndërtimit përmes metaforës. Ai thekson se miti i Rozafës nuk flet vetëm për elemente mitologjike e kulturore, por edhe për probleme që shoqërojnë proceset e ndërtimit të institucioneve në një periudhë historike. Në këtë kuadër, rrëfimi për sakrificën personale shfaqet si mënyrë për të kuptuar se si pushteti, institucione dhe rendi i ri shoqëror nuk lindin pa kosto, pa një “kusht” që e ndryshon përgjithmonë fatin e atyre që i përkasin komunitetit.
Teksti thekson gjithashtu se përtej formës së mitit, ka interes të veçantë për mënyrën si legjenda përshkruan lidhjen mes ndarjes, themelimit dhe konsolidimit. Për këtë arsye, hulumtimi i artikullit përmend një qasje të dyfishtë: hulumtim në terren mbi ndërtimin e institucioneve në Kosovën e pasluftës dhe analizë të literaturës. Metodat e përmendura janë analiza e përmbajtjes, analiza tematike dhe analiza krahasuese, që synojnë të nxjerrin kuptime të qëndrueshme nga përplasja mes narrativës mitike dhe realitetit shoqëror. Data e publikimit të materialit është 7 qershor 2026, ora 08:00.
Botuar fillimisht në Koha.net