Kur Mikhail Litovchenko mori shtetësinë e Bosnjës dhe Hercegovinës në fund të gushtit 2024, autoritetet e shpallën atë person “me interes të veçantë”, me arsyetim se mund të sillte përfitime ekonomike për vendin. Pak më shumë se dy vjet pas hyrjes në skemë, rrëmuja e lëvizjeve të kompanive të lidhura me të ka nxjerrë në pah ndryshime pronësie dhe probleme në llogari financiare, duke vënë në pikëpyetje mekanizmin që lejon marrjen e shtetësisë pa një verifikim të mëvonshëm të planeve të biznesit.
Litovchenko nuk është i vetëm. Ai bën pjesë në një grup prej rreth 40 shtetasish të huaj, të cilëve Këshilli i Ministrave i Bosnjës u ka dhënë shtetësi që nga fillimi i vitit 2023, pasi është vlerësuar se ata i sjellin “përfitim të veçantë” Bosnjës. Ligji parashikon që, përmes kësaj baze, të huajt mund ta marrin shtetësinë pa përmbushur të gjitha kushtet që aplikohen në procedurën e rregullt të natyralizimit. Por, sipas të dhënave që janë vënë në qendër të shqyrtimeve, sistemi nuk parashikon një mekanizëm të qartë kontrolli më pas, për të verifikuar nëse investimet dhe planet që çuan në dhënien e shtetësisë janë realizuar realisht.
Shtetësia “me përfitim të veçantë” nuk shoqërohet me kontroll pas dhënies
Ndërkohë, kompanitë që lidhen me Litovchenkon kanë ndryshuar dinamikë. Një prej tyre, “Tourist Innovations”, të cilën ai e themeloi disa muaj para se të merrte shtetësinë, më pas ka ndryshuar emrin dhe selinë. Tani kompania operon si “Softio” në Pale. Ajo është e regjistruar si kompani programimi kompjuterik, ka një punonjës dhe, sipas të dhënave të publikuara nga platforma CompanyWall, gjatë vitit 2025 ka rezultuar me humbje prej rreth 20.000 eurosh.
Në momentin kur Litovchenko aplikoi për shtetësinë, ai ishte gjithashtu i lidhur me një kompani tjetër në Sarajevë, “Express Consulting”, të cilën e bleu në vitin 2022. Kompania ishte në pronësi të tij deri në qershor 2025, kur ndërroi pronar. Pas ndryshimit, llogaritë e saj janë bllokuar, çka reflektohet në regjistrat e bizneseve. Radio Evropa e Lirë nuk ka arritur të kontaktojë Litovchenkon për të folur për rezultatet e biznesit të tij pas marrjes së shtetësisë, ndërsa shumica e numrave të telefonit në kompanitë e lidhura me të nuk kanë qenë funksionale dhe përgjigjet në pyetjet me email kanë munguar.
Por çfarë “përfitimi të veçantë ekonomik” do të sillte konkretisht Bosnja nga dhënia e shtetësisë për Litovchenkon? Në rastin e këtij shtetasi rus, rekomandimi për pranimin në shtetësinë e Bosnjës u bë nga Dhoma e Tregtisë e entitetit Republika Sërpska. Dhoma nuk ka dhënë përgjigje lidhur me bazën, si dhe informacionin që kishte në lidhje me biznesin dhe planet e tij. Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, Goran Raçić, i cili po ashtu nuk ka iu përgjigjur thirrjeve, kishte deklaruar më herët se rekomandimet mbështeten në planet e biznesit që ai synon t’i zbatojë.
Para se të merrte shtetësinë e Bosnjës, Litovchenko njihej për aktivitet në Kroacinë fqinje. Sipas të dhënave të regjistrit të bizneseve, aty rezultojnë dy kompani që kanë operuar me humbje gjatë viteve të fundit. Njëra prej tyre, “Business Solution” me seli në Zagreb, u mor përsipër në mars të vitit 2025. Deri atëherë si drejtoreshë ishte shtetasja ruse Anna Alferova, e cila përmendet edhe në Bosnje: në fund të majit të vitit të kaluar, ajo mori edhe shtetësinë me vendim të Këshillit të Ministrave të Bosnjës.
Alferova e mori shtetësinë si person me interes në fushën e sportit. Rekomandimi erdhi nga Federata e Biatlonit e Bosnje dhe Hercegovinës, e cila filloi të vepronte tre muaj para se t’i jepej shtetësia. Përpara publikimit të tekstit, shoqata nuk kishte dhënë përgjigje për arsyet e rekomandimit dhe mënyrën se si ajo kontribuon konkretisht në zhvillimin e biatlonit. Ndërkohë, që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, pesë shtetasve rusë u është dhënë shtetësia e Bosnjës përmes një procedure të përshpejtuar për personat me përfitim të veçantë, ndërsa një kërkesë mbetet ende në pritje.
Për këtë periudhë, në shtator dhe tetor të vitit të kaluar, shtetësinë e morën edhe Ljudmila Budilova dhe Evgenij Budilov. Ajo është pronarja dhe drejtoresha e kompanisë “Eva Genesis” në Banjallukë. Sipas të dhënave nga regjistri i gjykatës, kompania u themelua në mars 2025 me një kapital themelues prej një marke të konvertueshme. Radio Evropa e Lirë nuk ka arritur të kontaktojë Budilovin, ndërsa në numrin e telefonit të kompanisë që ka qenë i disponueshëm, avokati Millosh Kudra u përgjigj se ai i përfaqësonte kompaninë në disa procedura, por se nuk kishte kontakt me pronarët. Adresa ku është regjistruar “Eva Genesis” strehon rreth një duzinë kompanish, kryesisht firma avokatësh; në tabelat në hyrje të ndërtesës emri i kompanisë nuk shfaqet dukshëm. Vetë “Eva Genesis” është regjistruar për aktivitete të tregtisë së jashtme.
Botuar fillimisht në Bota Sot