Një zbulim i pazakontë ka tërhequr vëmendjen e arkeologëve në Poloni: në shtratin e lumit Varta, pranë qytetit Vronki, është gjetur një shpatë mesjetare e shekullit XI. Gjetja u bë nga një peshkatar vendas, i cili e pa pjesërisht të ekspozuar objektin metalik për shkak të nivelit të ulët të ujit, duke e çuar më pas te institucionet përkatëse.
Shpata u gjet rreth 370 kilometra nga Varshava, në një zonë të njohur nga banorët për aktivitetin e peshkimit. Miroslav Tuholski, gjatë vendosjes së pajisjeve në një nga vendet e tij të zakonshme pranë lumit, vuri re se një pjesë e armës kishte dalë nga rëra dhe gurët e cekët. Ai e nxori dhe, me përgjegjësi, e dorëzoi në Muzeun Rajonal të Vronkit.
Pas dorëzimit, shpata iu nënshtrua verifikimeve të para. Në muze, arkeologu Richard Pjetzhaku konfirmoi se bëhej fjalë për një artefakt të lashtë dhe propozoi një datim paraprak në shekullin XI. Ky vlerësim bazohej në karakteristikat e objektit, të cilat përputheshin me tipologjinë e armëve të periudhës së hershme mesjetare në rajon.
Me njoftimin e shërbimeve rajonale për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, shpata u transferua më tej për analiza më të hollësishme. Ajo iu dërgua Universitetit “Nikola Kopernik” në Toruń, ku pritet të kalojë në proces konservimi dhe në studime të detajuara laboratorike. Qëllimi është të kuptohet më saktë materiali, ndërtimi i saj dhe të identifikohen elementë që mund të ndihmojnë në një datim më të ngushtë.
Shpata e shekullit XI nxjerr në pah një epokë trazimesh politike
Datimi paraprak e vendos shpatën në një periudhë ndryshimesh të mëdha politike në Poloni. Studiuesit e lidhin kronologjinë e përgjithshme me vitet pas kurorëzimit të Bolesllav Guximtarit në vitin 1025. Pas këtij momenti, në vend u zhvillua një krizë politike, e shoqëruar me ndikime dhe ndërhyrje të jashtme.
Në këtë periudhë, Polonia u përball edhe me pushtimin nga duka çek Bretislav, ndërsa më pas erdhi faza e rindërtimit të shtetit nën Kazimir Restauruesin. Edhe pse në këtë fazë nuk ka prova që ta lidhin drejtpërdrejt shpatën me një ngjarje historike konkrete, studiuesit theksojnë se origjina dhe konteksti i saj sugjerojnë për një kohë kur armët nuk shërbenin vetëm për luftë, por shpesh konsideroheshin edhe si simbole të statusit shoqëror.
Për shkak se në vendin e zbulimit nuk u gjetën objekte të tjera arkeologjike që do të mundësonin një datim edhe më të saktë, u përdor një metodë krahasuese. Studiuesit analizuan forma e tehut, dorezës dhe mbrojtëseve të armës, duke i krahasuar këto elemente me tipare të njohura të armëve të periudhës. Kjo qasje synon të ngushtojë intervalin kohor dhe të përcaktojë më mirë vendin e shpatës brenda zhvillimit të armëve në shekujt përkatës.
Zbulimi i shpata mesjetare në lumin Varta pritet të sjellë të dhëna të reja për mënyrën si jetonin dhe luftonin njerëzit në Poloninë mesjetare, si dhe për rolin që armët kishin në shoqëri. Deri në përfundimin e konservimit dhe analizave në Universitetin “Nikola Kopernik” në Toruń, mbetet ende faza e studimit të hollësishëm, ku çdo detaj i metalit dhe i ndërtimit mund të ndihmojë për të kuptuar më saktë prejardhjen e kësaj arme të jashtëzakonshme.
Botuar fillimisht në Koha.net
