Ambasadori amerikan në OKB, Mike Waltz, ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara i kanë ofruar Iranit mundësinë që të vazhdojë programin e tij bërthamor civil, duke përfshirë edhe propozimin për furnizim me uranium. Megjithatë, Teherani e ka refuzuar këtë ofertë, çka e mban çështjen e uraniumit në qendër të mosmarrëveshjeve mes të dy vendeve.
Gjatë një interviste për NBC, Waltz tha se negociatorët amerikanë kishin prezantuar një ofertë më të gjerë se sa vetëm ruajtja e programit civil. Ai bëri të ditur se propozimi përfshinte edhe idenë që “t’u shisnin uranium”, duke e krahasuar këtë qasje me marrëveshjen që SHBA ka pasur me Emiratet e Bashkuara Arabe. Sipas tij, Emiratet kanë një program bërthamor civil i cili zhvillohet nën mbikëqyrje ndërkombëtare.
Waltz theksoi se administrata e presidentit Donald Trump ishte e gatshme të lejonte Iranin të vazhdonte programin civil, por vetëm me kusht që Teherani të respektonte detyrimet ndërkombëtare dhe Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT). Sipas ambasadorit, një nga elementet kyçe të kësaj qasjeje është krijimi i garancive që Irani të mos ketë akses në uranium shumë të pasuruar ose mundësi për ta pasuruar sërish në nivele të përshtatshme për prodhimin e armëve bërthamore.
SHBA ofroi uranium dhe kërkoi garanci sipas NPT-së
Ambasadori amerikan tha se ekzistojnë “një numër mënyrash” për të parandaluar që Irani të arrijë material bërthamor që mund të shërbejë për qëllime ushtarake. Një nga opsionet, sipas tij, do të ishte që Teherani të dorëzonte materialin shumë të pasuruar që aktualisht posedon. Këto propozime, sipas rrëfimit të Waltz, vijnë si përgjigje ndaj një prej pikave më të ndjeshme të mosmarrëveshjes mes Washingtonit dhe Teheranit: uraniumit.
Çështja e uraniumit përbën nyjën qendrore të debatit. Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor ka qëllime paqësore, ndërsa SHBA kërkon garanci të qarta që materiali bërthamor të mos mund të përdoret për prodhimin e armëve bërthamore. Në këtë kuadër, Waltz u ndal edhe te niveli i pasurimit. Irani vlerësohet të ketë më shumë se 440 kilogramë uranium të pasuruar në nivelin 60 për qind. Për krahasim, uraniumi i pasuruar në rreth 90 për qind konsiderohet i përshtatshëm për përdorim në një armë bërthamore.
Në sfond të këtyre diskutimeve qëndron edhe marrëveshja bërthamore e vitit 2015, e njohur si JCPOA. Sipas kësaj marrëveshjeje, Irani kishte pranuar të kufizonte pasurimin në 3.67 për qind, në këmbim të lehtësimit të sanksioneve. Por presidenti Donald Trump e tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja në vitin 2018, duke e cilësuar atë tepër të favorshme për Iranin.
Ndërkohë, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) ka shprehur shqetësim lidhur me respektimin e detyrimeve të Iranit sipas NPT-së. Teherani kundërshton vlerësimet e agjencisë dhe argumenton se kufizimet e sigurisë pas sulmeve amerikane dhe izraelite e kanë bërë të pamundur inspektimin e disa objekteve bërthamore. Edhe çështja e uraniumit që ndodhet aktualisht në Iran vijon të mbetet e pazgjidhur: Trump ka deklaruar më parë se materiali mund të shkatërrohet ose të merret me forcë, ndërsa zyrtarët iranianë kanë thënë se uraniumi i pasuruar nuk do të largohet nga vendi.
Përveç debatit për uraniumin, tensionet mes SHBA-së dhe Iranit vazhdojnë edhe për Ngushticën e Hormuzit. Trump ka refuzuar një propozim iranian për rihapjen e korridorit detar, ndërsa Teherani këmbëngul se zgjidhja e konfliktit mund të arrihet vetëm përmes diplomacisë. Në këtë drejtim, ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha se vendi i tij është i përgatitur edhe për rifillimin e luftës, por se ai ende po përpiqet të ndjekë rrugën diplomatike, pasi, sipas tij, “nuk duhet humbur asnjë mundësi për paqe”.
Në kuadër të marrëveshjeve të ngjashme, Emiratet e Bashkuara Arabe kanë një program civil bërthamor dhe kanë pranuar të mos prodhojnë uranium të pasuruar në vend apo të ripërpunojnë vetë karburantin bërthamor të përdorur. Edhe Arabia Saudite, Egjipti dhe Turqia kanë zhvilluar ose planifikuar programe bërthamore civile.
Botuar fillimisht në Telegrafi