Regjisori rus Ilya Khrzhanovskyt ka reaguar ndaj kritikave lidhur me filmin e tij “Dau”, që u shfaq premierë të mërkurën në Festivalin e Filmit në Venecia. Në qendër të debatit është aktori kryesor i projektit, dirigjenti greko-rus Teodor Currentzis, i cili ka refuzuar të flasë publikisht kundër luftës së presidentit rus Vladimir Putin në Ukrainë.
“Dau” është një film i bazuar te fizikanin Lev Landau, të njohur edhe me nofkën “Dau”. Landau paraqitet në film si një figurë që vjen nën presion për të punuar në zhvillimin e bombës bërthamore, dhe përfundimisht e pranon këtë projekt me ngurrim. Për këtë rol, Currentzis, i cili mban edhe emrin e protagonistit në interpretim, luan rolin kryesor në prodhimin e Khrzhanovskyt.
Përpara se filmi të hynte në programin e Venecias, përfshirja e tij u kritikua ashpër nga Ministria e Jashtme e Ukrainës. Kritikët argumentuan se një pjesë e arsyes lidhet me faktin që Currentzis, i lindur në Athinë, vazhdon të jetojë dhe të punojë në Rusi dhe nuk e ka dënuar kurrë publikisht luftën e Putinit në Ukrainë. Kjo i shtoi presionin opinionit publik dhe organizatorëve të festivalit, duke e bërë “Dau” një çështje jo vetëm artistike, por edhe politike.
Secili “zgjedh” pasojat e veta, thotë Khrzhanovskyt
Në një konferencë për shtyp në Lido, Khrzhanovskyt u pyet pikërisht për refuzimin e aktorit kryesor për ta dënuar luftën. Ai u shpreh se “secili paguan për zgjedhjen e vet”, duke e lidhur qëndrimin me idenë se individët mbajnë përgjegjësi për vendimet e tyre. Sipas tij, çështja nuk mund të trajtohet thjesht si një detyrim i jashtëm, por si një vendimmarrje personale që sjell edhe pasojat përkatëse.
Në ditën e premierës në Venecia, Teodor Currentzis nuk mori pjesë. Arsyetimi i dhënë nga organizimi lidhej me një “emergjencë të minutës së fundit”. Megjithatë, Khrzhanovskyt tha se ai vazhdonte të ishte në kontakt me aktorin kryesor dhe se e vlerëson atë si “një nga dirigjentët më të mëdhenj të kohës sonë”. Ndërkohë, debati që shoqëroi filmin nuk u shua, por u intensifikua pikërisht për shkak të faktit që Currentzis vazhdon të jetë i lidhur me industrinë muzikore në Rusi, ndërsa nga jashtë i bëhet presion që të marrë qëndrim publik ndaj luftës.
I pyetur për qëndrimin e tij ndaj situatës së luftës në Ukrainë, Khrzhanovskyt u shpreh se e vetmja gjë që mund të dëshirojë është “paqja dhe suksesi për qeverinë ukrainase”, në mënyrë që Ukraina të ketë sukses në “mënyrën më të mirë të mundshme” për të shpëtuar vendin dhe për të “fituar këtë luftë”. Paralelisht, ai e vendosi debatin në një kontekst më të gjerë, duke e përshkruar projektin “Dau” si një çështje që ka qenë shumë kontroverse shumë kohë përpara se tanket ruse të hynin në territorin e Ukrainës, duke sugjeruar se filmi i tij është përballur me kundërshti që nga fazat e hershme.
Me shfaqjen premierë në Venecia më 10 shtator 2026, “Dau” mbetet një nga titujt më të diskutuar të festivalit, jo vetëm për temën dhe interpretimin e Lev Landau, por edhe për përplasjen mes artit, figurave publike dhe qëndrimeve politike në periudhën e luftës në Ukrainë. Në këtë sfond, deklaratat e Khrzhanovskyt e zhvendosin edhe më tej fokusin te përgjegjësia personale e secilit prej pjesëmarrësve, ndërkohë që kritikat ukrainase për përfshirjen e filmit vazhdojnë të qarkullojnë.
Botuar fillimisht në Koha.net