Gështenjat janë bërë sërish pjesë e bisedave të përditshme, sidomos kur vjen stina e ftohtë. Ato shoqërohen me aromën e pjekjes, me shëtitjet në natyrë dhe me dekorimet sezonale, por dikur kishin edhe një përdorim shumë më praktik brenda shtëpisë. Një zakon i vjetër shtëpiak, i cili po rikthehet, lidhet pikërisht me vendosjen e gështenjave në dollapët ku ruheshin rrobat, veçanërisht ato të dimrit.
Sipas besimeve popullore, gështenjat konsideroheshin një mënyrë natyrale për të mbajtur larg tenjat, insekte që mund të dëmtojnë veshjet prej leshi dhe materiale të tjera natyrale. Në praktikën tradicionale, gështenjat vendoseshin në rafte mes veshjeve ose në qese të vogla prej pëlhure. Kjo bëhej sidomos gjatë muajve kur rrobat e trasha liheshin të depozituara për periudha të gjata.
Interesant është edhe detaji i përgatitjes së tyre: në lëvoren e gështenjës bëhej një prerje e vogël në formë kryqi. Besimi popullor thoshte se kjo prerje e lejonte pjesën e brendshme të ketë kontakt më të madh me ajrin dhe të çlirojë aromën karakteristike të gështenjës. Gështenjat, të pastra dhe të forta—pa shenja prishjeje—vendoseshin më pas në një enë të vogël ose në qese pëlhure dhe liheshin në raftet e dollapit.
Gështenjat në dollap: çfarë duhet të dini për tenjat
Ndonëse ky zakon mund të duket logjik në nivel tradite, ai nuk është provuar se rrit efektivitetin kundër tenjave. Përkundrazi, gështenjat e prera mund të prishen më shpejt, sidomos në ambiente me lagështi. Nëse vendosni t’i provoni si pjesë e një rutine shtëpiake, është e rëndësishme që t’i kontrolloni rregullisht dhe t’i hiqni menjëherë nëse vëreni myk apo shenja kalbjeje.
Po ashtu, këto masa nuk duhet të keqkuptohen si zgjidhje “e plotë” kur tenjat kanë nisur tashmë dëmtimet. Nëse keni vënë re vrima të vogla në pulovra, pallto apo veshje prej leshi, vetëm vendosja e gështenjave nuk është zgjidhje. Muzeu i Historisë Natyrore në Londër thekson se dëmtimet e veshjeve shkaktohen kryesisht nga larvat e tenjave, të cilat ushqehen me fibra me origjinë shtazore. Për këtë arsye, hapi i parë është kontrollimi i rrobave dhe identifikimi i veshjeve të prekura.
Në këtë rast, dollapi duhet të zbrazet dhe të pastrohet me kujdes: raftet, qoshet dhe hapësirat ku mund të grumbullohen pluhur, fije tekstili dhe mbetje të tjera. Rrobat e prekura duhet të lahen ose të dërgohen për pastrim kimik, sipas udhëzimeve në etiketë. Për veshjet delikate që nuk lahen, trajtimi me ngrirje, në kushte të përshtatshme, mund të ndihmojë në eliminimin e insekteve dhe larvave.
Për parandalim, rëndësi të madhe ka mënyra si ruhen rrobat gjatë muajve të ftohtë. Universiteti i Kalifornisë, përmes programit për menaxhimin e dëmtuesve, vë në dukje se një nga mënyrat më të mira për të shmangur dëmtimet është ruajtja e veshjeve të pastra në qese ose kuti që mbyllen mirë. Kjo është veçanërisht kritike për veshjet prej leshi, gëzofi dhe fibrave të tjera natyrale, sidomos kur ruhen për kohë të gjatë pa u përdorur. Pastrimi i rregullt i dollapëve dhe kontrollimi periodik i rrobave ndihmojnë në zbulimin e hershëm të problemit.
Në fund, gështenjat mund të mbeten pjesë e një zakoni interesant vjeshtor, por për mbrojtje të besueshme nga tenjat, masat më të rëndësishme janë pastrimi i rrobave dhe ruajtja e duhur e gardërobës.
Botuar fillimisht në Telegrafi