Qirinjtë aromatikë dhe vajrat esencialë përdoren shpesh në shtëpi për të krijuar një atmosferë “të ngrohtë” dhe të këndshme, sidomos gjatë muajve të ftohtë. Aromat e vaniljes, kanellës apo pishës mund të duken të padëmshme për të rriturit, por pediatrit paralajmërojnë se disa prej këtyre produkteve fshehin rrezik real, në veçanti për foshnjat dhe fëmijët e vegjël.
Sipas njoftimeve dhe udhëzimeve të ekspertëve, një sasi e vogël e disa vajrave që përdoren në shtëpi mund të shkaktojë helmim të rëndë nëse gëlltitet aksidentalisht. Paralajmërimi vlen edhe për produktet që reklamohen si “natyrale”, sepse origjina e tyre nuk garanton automatikisht siguri për të vegjlit. Rreziku rritet sidomos kur bëhet fjalë për qirinjtë aromatikë, vajrat esencialë dhe llambat dekorative me vaj, të cilat mund të paraqesin probleme shëndetësore për fëmijët.
Një ndër rreziqet më serioze lidhet me gëlltitjen aksidentale të vajrave për llamba dhe vajrave esencialë të përqendruar. Këto substanca mund të shkaktojnë helmim dhe të çojnë në dëmtime të mushkërive, si dhe në komplikime që mund të bëhen kërcënuese për jetën. Kur aroma e këndshme “fsheh” rrezikun, prindërit shpesh nuk e vlerësojnë me kujdes rrezikun, sepse vajrat aromatikë mbahen në vende të dukshme dhe shiten me ambalazhe tërheqëse.
Rreziku kryesor: gëlltitja aksidentale e vajrave të përqendruar
Vajrat për llamba janë veçanërisht problematikë në momentin e gëlltitjes, pasi ekziston mundësia që lëngu të depërtojë në rrugët e frymëmarrjes. Edhe një sasi e vogël mund të shkaktojë inflamacion kimik të mushkërive, i njohur si pneumonit aspirativ. Përveç kësaj, vajrat esencialë që përmbajnë përbërës si kamfor, eukalipt ose mentol mund të sjellin reaksione serioze te fëmijët e vegjël. Në rast helmimi, mund të shfaqen edhe irritim i rrugëve të frymëmarrjes dhe, në situata më të rënda, kriza konvulsive.
Ndërkohë që rreziku kryesor lidhet me gëlltitjen, ekspertët theksojnë se shqetësim mund të krijohet edhe për cilësinë e ajrit në ambientet e mbyllura. Djegia e qirinjve dhe e produkteve të tjera aromatike mund të çlirojë grimca të imëta dhe substanca ndotëse, sidomos kur djegia nuk është e plotë ose kur dhoma nuk ajroset mjaftueshëm. Këta ndotës mund të irritojnë rrugët e frymëmarrjes, veçanërisht te fëmijët që kanë astmë ose janë më të ndjeshëm ndaj irrituesve.
Për këtë arsye, në dhomat ku foshnjat qëndrojnë dhe flenë është më mirë të shmangen qirinjtë aromatikë, llambat me vaj dhe produktet që përhapin aroma të përqendruara. Pediatrit sugjerojnë që prindërit të jenë më të kujdesshëm dhe të ndjekin disa masa të thjeshta parandaluese. Së pari, vajrat duhet të mbahen jashtë mundësive të fëmijëve: shishet me vajra esencialë dhe vajra për llamba të ruhen në dollapë të mbyllur, larg syve dhe duarve të vegjëlve. Së dyti, asnjëherë të mos lihen shishe të hapura, madje edhe gjatë mbushjes së llambave aromatike, kur lëngjet nuk duhet të mbeten pa mbikëqyrje.
Së treti, mos i hidhni vajrat në shishe pijesh, sepse fëmijët mund t’i ngatërrojnë me ujë ose lëng frutash dhe t’i gëlltisin aksidentalisht. Së katërti, duhet kujdes nga dylli dhe flaka: qirinjtë e ndezur nuk duhet të lihen pa mbikëqyrje, ndërsa pas fikjes duhet të qëndrojnë larg fëmijëve derisa dylli të ftohet plotësisht. Së pesti, nëse ka dyshim për helmim, reagimi duhet të jetë i menjëhershëm: nuk duhet pritur shfaqja e simptomave kur dyshohet se fëmija ka gëlltitur vaj esencial ose lëng për llambë.
Simptomat mund të ndryshojnë në varësi të substancës dhe sasisë së gëlltitur. Disa shenja shfaqen shpejt, ndërsa të tjera mund të zhvillohen disa orë pas ekspozimit. Prindërit duhet të kenë vëmendje ndaj shenjave si skuqje ose irritim rreth gojës dhe në fyt, kollë e papritur, mbytje ose vështirësi në frymëmarrje, të përziera, të vjella dhe dhimbje barku, përgjumje e pazakontë ose ndryshime në sjellje, si dhe dridhje të pakontrolluara ose kriza konvulsive. Në rast dyshimi për gëlltitje, nuk duhet provokuar të vjella, sepse kjo mund të rrisë rrezikun që substanca të depërtojë më tej në mushkëri. Nuk këshillohen metoda shtëpiake dhe as dhënia e asgjë për të pirë pa këshillë mjekësore.
Hapi i duhur është kontaktimi menjëherë me urgjencën ose shërbimin toksikologjik. Nëse është e mundur, prindërit duhet të mbajnë edhe ambalazhin e produktit për të identifikuar përbërësit. Vështirësia në frymëmarrje, humbja e vetëdijes dhe krizat konvulsive kërkojnë ndërhyrje urgjente. Në tërësi, ajrosja e rregullt e dhomës dhe shmangia e produkteve aromatike të panevojshme konsiderohen zgjedhje më të sigurta sesa përdorimi i vazhdueshëm i aromatizuesve, sidomos kur në shtëpi ka foshnja dhe fëmijë të vegjël.
Botuar fillimisht në Telegrafi