Publicistja dhe gazetarja Keida Kostreci ka sjellë një interpretim mbi zhvillimet që lidhen me vendimin e Gjykatës Speciale në Hagë për ish-krerët e UÇK-së, si dhe rrethanat që shoqëruan procesin e ngritjes së saj. Në trajtimin e saj, Kostreci u ndal te analiza e ekspertëve amerikanë dhe te ajo që i quan prapaskenat gjeopolitike, duke u përpjekur të shpjegojë pse Uashingtoni iu bashkua Evropës në atë periudhë, për të ushtruar presion ndaj Prishtinës.
Diskutimi i saj lidhet me rolin e administratës së ish-presidentit Barack Obama dhe me kontekstin diplomatik të kohës. Kostreci theksoi se, sipas arsyetimit të saj, ideja kryesore lidhej me interesat madhore gjeopolitike të SHBA-së. Në fokus vendoset edhe arritja e marrëveshjes bërthamore me Iranin, një proces që, sipas trajtesës, e bënte Uashingtonin të kishte nevojë për mbështetjen e Fuqive të Mëdha.
Në këtë linjë, Kostreci lidhi përpjekjet diplomatike të asaj periudhe me mënyrën se si u formua qasja ndaj Kosovës. Ajo ngriti idenë se administrata e Obamës po synonte të arrinte marrëveshje për Iranin përmes formulës P5+1 dhe, në kushte të tilla, dukej se Obama nuk e donte një përplasje ose mungesë bashkëpunimi mes Evropës dhe Rusisë për këtë çështje. Kjo, sipas asaj që përmendet në diskutim, mund të ketë krijuar hapësirë që të ketë pasur presion edhe në drejtim të Prishtinës.
Në diskutim u sollën edhe elemente konkrete nga përvoja e personave të përfshirë në debatet amerikane. U përmend se Thor Williams ishte një nga dëshmitarët e mbrojtjes gjatë procesit të ish-presidentit dhe ish-kryeministrit Thaçi. Kostreci vuri në pah edhe se, përveç dëshmisë në atë proces, Williams ka vazhduar të dëshmojë në kongresin amerikan duke ngritur “kambanën e alarmit” për barazinë morale mes viktimës dhe atyre që, sipas argumentit të tij, kanë shkaktuar luftën.
Prapaskenat gjeopolitike shpjegojnë pse SHBA kërkonte presion për Specialen
Po ashtu, në trajtim u përmend edhe Stein Ban. Kostreci shprehu se Ban, duke qenë një këshilltar i afërt i ish-kongresmenit Eliot Engle, ndjek një linjë të përvojës së kongresit dhe të trupave legjislative. Sipas mënyrës si u përshkrua argumenti, Ban ka theksuar se premisa e ngritjes së gjykatës ishte e gabuar. Arsyeja e ngritur në diskutim lidhej me idenë se mandati u ngrit për diçka tjetër, por më pas u zhvendos në diçka tjetër, duke lënë të kuptohej se kjo ndryshesë e logjikës ndikoi në legjitimitetin e qasjes.
Në këtë pjesë, Kostreci përfshiu edhe një element që lidhej me rolin që mund të luante Kuvendi i Kosovës. Ajo përmendi se, duke marrë parasysh përvojën e tij, Stein Ban mendon se mund të ketë një rol për të kryer Kuvendi i Kosovës për të shqyrtuar punën e kësaj gjykate dhe çdo element që lidhet me të. Përveç kësaj, në diskutim u përfshi edhe emri i Christopher Hill, i cili, sipas paraqitjes së bërë, e kupton mllefin dhe zemërimin e qytetarëve në Kosovë pas vendimit të Speciales.
Ndërsa për kontekstin më të gjerë, Kostreci iu referua asaj që u soll si analizë “pak më teknike”, ku u përmend se bëhej fjalë për një ide të hedhur nga Christopher Hill. U theksua se ajo që e ka bërë më shumë përshtypje, sipas trajtesës, ishte perspektiva mbi atë që ndodhi 12-13 vjet më përpara, e lidhur me përvojën e tij 30-vjeçare si shef i stafit i zotit Engle. Në këtë vazhdë, u shtrua drejtpërdrejt pyetja që përbën thelbin e diskutimit: pse Amerika iu bashkua Evropës për t’i bërë presion Kosovës që të ngrinte një gjykatë të tillë.
Argumenti i Kostrecit, i përcjellë në mënyrë të vazhdueshme në trajtim, thekson se është “mirë të mos harrohet” konteksti gjeopolitik i asaj kohe. U përmend se administrata e Obamës po përpiqej të arrinte marrëveshjen për Iranin me formulën P5+1 dhe se në këtë situatë mund të jetë bërë presion, nga njëra anë, për ta mbajtur bashkëpunimin dhe për të mos lejuar komplikime në raportet me aktorët kryesorë ndërkombëtarë. Por njëkohësisht, në diskutim u theksua edhe se Obama, duke qenë “konstitucionalist”, mund ta ketë menduar në atë moment se s’ka asgjë të gabuar që të ngrihej një gjykatë për krimet.
Megjithatë, Kostreci vuri në pah një kundërshtim thelbësor që lidhet me fushën e trajtimit të gjykatës: sipas argumentit që u përcoll, Gjykata Speciale nuk u mor me krimet e të dyja palëve, por u mor vetëm me krimet, të lidhura me zoti Thaçin dhe ish-drejtuesit e tjerë të UÇK-së. Në këtë drejtim, u përmend se, për zotin Stein Baum, administrata e Obamës dhe vetë mendimi i Obamës “gabuan” në atë rast dhe më pas “rrodhën ato që rrodhën”, si përfundim i argumentit të shpalosur në diskutim. Keida Kostreci e mbylli trajtimin duke e lidhur kështu çështjen e presionit ndaj Kosovës me nevojat dhe prioritetet gjeopolitike të SHBA-së në periudhën kur po synohej marrëveshja bërthamore me Iranin.
Botuar fillimisht në Telegrafi