Serbët që jetojnë jashtë Serbisë, në shtete ku liritë e njeriut dhe të drejtat demokratike janë më të mëdha, kanë arritur një shkallë më të gjerë të pjesëmarrjes qytetare. Ndërkohë, një qytetar serb i Serbisë ende nuk e ka fituar të drejtën bazike të votës së lirë. Këtë e shohim jo vetëm si hendek brenda rajonit, por edhe kur krahasohet me vendet ku serbët janë pjesë e shoqërive demokratike: serbët e Kroacisë, Bosnjë-Hercegovinës, Malit të Zi e Kosovës i kanë të drejtën e votës së lirë.
Kur flitet për zhbërjen e ish-Jugosllavisë, një nga motivet parësore ka qenë pavarësimi i shteteve dhe i kombeve nga Serbia, nga politika e dominimit dhe nga ajo e supremacizmit. Ky proces e la Serbinë të vetmuar me një kod që ka mbetur i gjallë: dominimi dhe supremacizmi. Sipas kësaj logjike, ky kod kërkon homogjenizim të popullatës dhe pret që veprimi opozitar të trajtohet si diçka që bie ndesh me interesin kombëtar—madje, në fund të fundit, mund të shkojë edhe deri te pengimi i forcave që punojnë për demokraci liberale, qoftë edhe me dhunë.
Në javën e ardhshme, Mali i Zi feston 20-vjetorin e shpalljes së pavarësisë së tij. Për të qenë më të saktë, theksohet këtu këndvështrimi i malazezëve: bëhet fjalë për “përtëritjen” e shtetit të pavarur të Malit të Zi. Ky rrjedhim lidhet me dy momente historike: shteti qe shpallur i pavarur më 1878 dhe më pas, rreth vitit 1918, u aneksua nga Serbia. Më pas, dyzet vjet më vonë, u rikthye si shtet i pavarur—pikërisht përmes aktit të shpalljes së pavarësisë.
Ky akt i parafundit në procesin e zhbërjes së ish-Jugosllavisë, sipas përshkrimit të çështjes, duhej të sillte një vlerë të shtuar. Ideja ishte që Mali i Zi jo vetëm të bëhej shtet i pavarur, por si rezultat i atij akti të shpërbëhej Bashkësia shtetërore me Serbinë, në mënyrë që Serbia të bëhej më në fund shtet i pavarur. Me fjalë të tjera, shpjegimi fokusohet tek pritshmëria që fundi i konfigurimeve të vjetra të mbyllte edhe logjikën e dominimit të përhershëm.
Çfarë mbeti nga demokracia: vota e lirë dhe pengesa ndaj opozitës
Dy vjet pas ripërtëritjes së pavarësisë malazeze, erdhi edhe shpallja e pavarësisë së Kosovës. Ky akt paraqitet si akti i fundit i zhbërjes së ish-Jugosllavisë dhe njëherësh si pjesë e një procesi të koordinuar ndërkombëtar, që kishte nisur brenda obligimeve të OKB-së. Në këtë vijë argumentimi, pavarësia e Kosovës duhej t’i ndihmonte Serbisë që më në fund të ndryshonte rrugën dhe të hiqte dorë nga praktikat që e mbanin vendin brenda kodit të dominimit dhe supremacizmit.
Megjithatë, struktura e mendimit që shoqëron këtë analizë thekson se pasojat nuk u dhanë ashtu siç pritej. Si rezultat, Serbia vazhdoi të ruante të njëjtin model, ku mungesa e votës së lirë për një qytetar serb të Serbisë paraqitet si tregues i thellë i asaj që nuk u përmbush. Në të njëjtën kohë, krahasimi me vendet përreth—Kroacia, Bosnjë-Hercegovina, Mali i Zi dhe Kosova—e nxjerr edhe më qartë dallimin mes atyre mjediseve ku të drejtat demokratike janë të konsoliduara dhe atyre ku, sipas këtij rrëfimi, demokracia liberale mbetet e vështirë të gjejë hapësirë.
Analiza e ngjarjeve lidhet kështu me dy paralele: njërën anë e ka pavarësimin e shteteve dhe kombeve nga politika e dominimit, ndërsa në anën tjetër shfaqet fakti se Serbia nuk ndoqi të njëjtin drejtim. Për pasojë, qasja ndaj opozitës, trajtimi i saj si herezi kombëtare dhe pengimi i atyre që synojnë demokraci liberale, shfaqen si elementë që vazhdojnë të formësojnë marrëdhënien mes pushtetit dhe qytetarisë. Në këtë kuadër, 20-vjetori i pavarësisë së Malit të Zi vendoset si moment historik për të kuptuar më qartë zinxhirin e ngjarjeve: nga shpallja e pavarësisë më 1878, te aneksimi më 1918, te rikthimi dyzet vjet më vonë, dhe deri te aktet pasuese që përmenden në vijim të zhbërjes së ish-Jugosllavisë.
Botuar fillimisht në Koha.net
