Pakënaqësia kronike është një ndjenjë që mund të qëndrojë për një kohë të gjatë dhe të ndikojë në mënyrën si një person e përjeton jetën e përditshme. Edhe kur nga jashtë duket se gjithçka është në rregull—puna po shkon, familja funksionon dhe janë arritur disa rezultate—brenda mund të lindë përsëri një ndjesi zbrazëtie emocionale. Ekspertët e përshkruajnë këtë gjendje si një sinjal që mund të shoqërohet me zhvillimin e vështirësive të mëvonshme psikologjike, si depresioni, ankthi, djegia emocionale apo lodhja mendore.
Në disa raste, pakënaqësia kronike njihet edhe me emrin “disfori”. Megjithatë, pavarësisht se mund të shfaqet si një gjendje e vazhdueshme, nuk konsiderohet diagnozë zyrtare psikiatrike. Kur ajo zgjat dhe fillon të ndërhyjë në funksionimin e përditshëm, biseda me një profesionist të shëndetit mendor shihet si një hap i rëndësishëm drejt rikuperimit dhe kuptimit më të mirë të shkakut të kësaj zbrazëtie.
Çfarë është në thelb pakënaqësia kronike? Është ndjesia e vazhdueshme se gjërat nuk janë mjaftueshëm të mira, edhe kur realiteti tregon të kundërtën. Personi shpesh ka ndjesinë se i mungon “diçka”, dhe në mënyrë të përsëritur synon qëllime të reja, suksese, ose të mira materiale, duke besuar se këto do të sjellin lumturi dhe përmbushje. Por sapo të arrihet një objektiv, kënaqësia zbehet shpejt. Menjëherë lind nevoja për diçka tjetër, duke krijuar një cikël të njohur: shpresë e përkohshme, e ndjekur nga zhgënjim dhe boshllëk emocional.
Pakënaqësia kronike nuk ndikon vetëm brenda mendjes së personit, por mund të shfaqet edhe në marrëdhëniet me të tjerët. Në punë, përqendrimi mund të bjerë, ndërsa në jetën shoqërore personi mund të humbasë interesin për gjërat që dikur i bënin të ndiheshin mirë. Me kalimin e kohës, mund të ndryshojë edhe mënyra si të tjerët e perceptojnë: rrethi i afërt shpesh e sheh individin si negativ ose të vështirë për t’u kënaqur, sepse gjithmonë duket se “ende nuk mjafton”.
Krahasimi dhe stresi mund ta ushqejnë boshllëkun emocional
Një nga shenjat më të zakonshme është krahasimi i vazhdueshëm. Shumë persona që përjetojnë pakënaqësi afatgjatë ndihen sikur jeta e tyre nuk është mjaftueshëm e plotësuar, edhe kur kanë arritur objektiva që më parë i kanë konsideruar shumë të rëndësishme. Në këtë kuadër, shfaqet shpesh krahasimi me miq, kolegë ose njerëz në rrjetet sociale, ku jeta e të tjerëve duket gjithmonë më e suksesshme dhe më e lumtur. Për më tepër, vështirësia për t’u kënaqur me hobet, shoqërinë apo planet për të ardhmen bëhet gjithnjë e më e dukshme.
Përveç ndryshimeve emocionale, mund të shfaqen edhe simptoma të tjera. Ndër to përmendet nervozizëm i shtuar dhe ankesa të vazhdueshme për punën, pamjen, partnerin ose rrethanat e jetës. Ndonjëherë problematikat e vogla zmadhohen dhe duken shumë më serioze se më parë. Në disa raste, shfaqen edhe manifestime fizike, si lodhja, ndryshimet e oreksit dhe çrregullimet e gjumit. Kjo e bën më të vështirë që personi të dalë nga cikli i pakënaqësisë, sepse trupi dhe mendja reagojnë paralelisht.
Pse vazhdon, megjithatë, ndjenja e pakënaqësisë? Studiuesit theksojnë se njerëzit përshtaten relativisht shpejt si me ndryshimet pozitive, ashtu edhe me ato negative. Kështu, edhe kur ndodh diçka që zakonisht sjell lumturi—si rritja e pagës, blerja e një shtëpie të re apo fitimet financiare—rezultati mund të zgjasë vetëm përkohësisht. Ky fenomen njihet si “adaptimi hedonik”. Por edhe mënyra se si individët mendojnë dhe si rikthehen te përvojat pas ngjarjeve pozitive ka peshën e vet. Rikthimi i shpeshtë te përvojat negative, analizimi i tepërt i problemeve dhe krahasimi me të tjerët mund ta thellojnë ndjesinë e zbrazëtisë.
Ekspertët veçojnë edhe termin “anhedoni”, i cili përshkruan uljen e aftësisë për të ndier kënaqësi dhe gëzim. Kjo gjendje lidhet me mënyrën se si truri reagon ndaj shpërblimit dhe shpesh shoqërohet me kënaqësi të ulët ndaj jetës. Sa i takon shkaqeve, pakënaqësia kronike zakonisht vjen nga kombinimi i faktorëve psikologjikë, shoqërorë dhe jetësorë. Rrjetet sociale e forcojnë krahasimin, sepse shumë njerëz shfaqin vetëm versionin ideal të jetës së tyre, duke krijuar tek të tjerët ndjesinë se kanë mbetur pas ose se nuk janë mjaftueshëm të suksesshëm. Perfeksionizmi dhe kritika ndaj vetes janë po ashtu të rëndësishme: standardet joreale i mbajnë personat të fokusuar te gabimet dhe te ajo që ende “nuk është mjaftueshëm mirë”, duke i çuar drejt stresit kronik dhe lodhjes emocionale.
Një tjetër faktor kryesor është stresi afatgjatë. Kur organizmi është vazhdimisht nën presion, rritet niveli i kortizolit—hormoni i stresit—çka ndikon negativisht në pjesët e trurit që lidhen me vendimmarrjen dhe kontrollin emocional. Si rezultat, personi bëhet më i ndjeshëm ndaj zhgënjimeve dhe situatave negative. Për më tepër, periudha të caktuara të jetës rrisin rrezikun: mosha e mesme është veçanërisht e ndjeshme, kur kombinohen obligime të mëdha familjare e profesionale, kujdesi ndaj prindërve dhe rivlerësimi i pritjeve personale. Problemet financiare, mungesa e vlerësimit në punë, divorci, shpërngulja ose pensionimi mund ta lëkundin ndjeshëm ndjenjën e stabilitetit dhe të kënaqësisë. Gjendja emocionale mund të përkeqësohet edhe nga mungesa e aktivitetit fizik, ushqimi jo i shëndetshëm, mbipesha dhe problemet me gjumin.
Botuar fillimisht në Telegrafi
