Nëse jeni pickuar ndonjëherë nga një mushkonjë, e dini sa shpejt mund të prishë qetësinë një mbrëmje në oborr apo në ballkon. Mushkonjat janë insekte të vogla, por të shumta në lloje dhe me aftësi të dallueshme për të gjetur pre. Disa prej tyre mund të lidhen edhe me sëmundje serioze, prandaj të kuptuarit e mënyrës si tërhiqen ndaj njerëzve dhe kafshëve ka rëndësi praktike.
Studimet kanë treguar se mushkonjat tërhiqen nga dioksidi i karbonit (CO₂) që nxjerrim gjatë frymëmarrjes. Kjo do të thotë që kur jeni jashtë, aktiviteti juaj normal i frymëmarrjes bëhet një sinjal kimik që insektet e ndiejnë. Përveç CO₂-së, mushkonjat kanë nuhatje të zhvilluar dhe e drejtojnë vëmendjen edhe ndaj aromave që vijnë nga lëkura dhe nga përbërësit e djersës.
Një detaj tjetër që ndikon te “shpejtësia” e takimit është cikli i jetës. Mushkonjat mund të fluturojnë vetëm pasi të bëhen të rritura. Pasi arrijnë atë fazë, jetojnë vetëm nga një javë deri në një muaj, ndaj “garojnë” me kohën. Për këtë arsye, kur shfaqen jashtë gjatë orëve të caktuara, reagimi i shpejtë dhe masat parandaluese janë vendimtare.
Mushkonjat gjejnë shënjestrën përmes CO₂ dhe pështymës së veçantë
Pjesa që e bën pickimin edhe më të bezdisshëm lidhet me atë që ndodh në momentin kur mushkonja hyn në lëkurë. Pështyma e mushkonjave përmban proteina antikoagulantë dhe anestetikë. Antikoagulantët hollojnë gjakun, duke e bërë më të lehtë marrjen e tij, ndërsa anestetikët pengojnë që ju ta ndjeni pickimin menjëherë, derisa mushkonja të ketë mbaruar ushqimin.
Ndërkohë, jo të gjitha mushkonjat veprojnë njësoj te njerëzit. Vetëm mushkonjat femra pickojnë njerëzit dhe kafshët, sepse u nevojiten proteinat nga gjaku për të prodhuar vezë. Kjo lidhet edhe me mënyrën e ushqimit: femrat përdorin një pjesë të gojës së tyre, të ngjashme me një “kashtë” të mprehtë, të quajtur “proboscis”, për të thithur gjak. Gjatë këtij procesi, pështyma futet në lëkurë te viktima.
Edhe pse shumica e mushkonjave nuk mbartin mikrobe vdekjeprurëse, rreziku nuk mund të përjashtohet. Malaria, për shembull, prek mbi 200 milionë njerëz çdo vit dhe shkakton rreth 627,000 vdekje në mbarë botën. Përveç kësaj, pickimet e mushkonjave mund të transmetojnë viruse edhe te kafshët, si kuajt dhe qentë, duke shkaktuar sëmundje si krimbi i zemrës (heartworm) dhe virusi i Nilit Perëndimor.
Sa i përket përhapjes, në botë ekzistojnë më shumë se 3,700 lloje mushkonjash dhe ato jetojnë në çdo kontinent, përveç Antarktidës. Për t’u mbrojtur, mënyrat kryesore mbeten përdorimi i rrjetave kundër mushkonjave dhe repelentëve. Kombet e Bashkuara, për shembull, blejnë miliona rrjeta çdo vit dhe i shpërndajnë në vendet që kanë më shumë nevojë.
Ka edhe raste publike që tregojnë pasojat e mundshme të ekspozimit ndaj mushkonjave. Në vitin 2024, aktorja Rebel Wilson tregoi se kishte marrë malarie kur ishte adoleshente pasi ishte pickuar rreth 100 herë nga mushkonjat. Ndërkohë, vetë insektet nuk kanë nevojë për pushim: mushkonjat mund të fluturojnë për orë të tëra pa ndërprerje dhe disa prej tyre mund të përshkojnë deri në 40 milje (63 kilometra) brenda një nate.
Fatmirësisht, ka hapa që mund të merren për të qëndruar të sigurt dhe për të shmangur kruarjen. Kur temperaturat rriten dhe dilni jashtë në orët e mbrëmjes, është e rëndësishme të keni kujdes dhe të përdorni mjetet e duhura mbrojtëse, duke reduktuar kontaktin me këto insekte.
Botuar fillimisht në Koha.net