Aftësia për të vetëkontrolluar emocionet nuk shfaqet menjëherë te fëmijët. Përkundrazi, ajo ndërtohet gradualisht, përmes marrëdhënieve me njerëzit përreth, përvojave që marrin gjatë rritjes dhe, mbi të gjitha, me ndihmën e vazhdueshme të të rriturve. Ndaj, kur një fëmijë shpërthen ose reagojnë fort, kjo nuk do të thotë automatikisht se prindërit “duhet të pranojnë gjithçka”, por se truri dhe aftësitë e vetë-rregullimit janë ende në zhvillim.
Zemërimi i një fëmije nuk është i njëjtë me mënyrën se si e menaxhon një i rritur. Vetërregullimi nuk është diçka me të cilën fëmijët lindin, por një aftësi që ende nuk e kanë zotëruar. Është e rëndësishme të bëhet një dallim i qartë: vetë emocioni mund të ndodhë (dhe shpesh nuk kontrollohet menjëherë), ndërsa mënyra se si shprehet ai emocion kërkon udhëzime dhe kufij. Zemërimi mund të lejohet, por goditja, fyerja apo shkatërrimi i gjërave nuk janë të pranueshme pa vendosjen e kufijve të qartë dhe mësimin gradual të reagimeve të ndryshme.
Çelësi është të mësosh hap pas hapi si shprehet zemërimi
Arsyeja e parë lidhet drejtpërdrejt me zhvillimin e trurit. Tek fëmijët, veçanërisht në moshë të re, pjesët e trurit që lidhen me qetësimin dhe kontrollin e sjelljes nuk funksionojnë me të njëjtin nivel aftësie si te të rriturit. Kur një fëmijë pushtohet nga zemërimi, mekanizmat që do ta ndihmonin të ndalonte, të qetësohej dhe të kontrollonte veprimet janë ende duke u formuar. Për këtë arsye, shumë herë fëmijët reagojnë impulsivisht, para se të kenë pasur kohë të mendojnë për pasojat.
Arsyeja e dytë është vështirësia për t’i identifikuar dhe emërtuar emocionet. Zemërimi tek fëmijët mund të vijë i përzier me ndjenja të tjera si trishtim, frikë, xhelozi, lodhje ose një ndjenjë padrejtësie. Ndonjëherë fëmija nuk arrin të thotë qartë atë që po përjeton, si p.sh. “jam i lënduar” apo “ndihem i lënë pas dore”. Kur nuk mund ta shpjegojë me fjalë, ai mund ta shprehë atë që ndjen përmes shpërthimeve të zemërimit. Nëse prindërit e ndihmojnë fëmijën të njohë emocionet dhe t’u vendosë emër, kjo shpesh e bën më të lehtë t’i kontrollojë ato më vonë.
Arsyeja e tretë lidhet me gjendjen fizike dhe stimulimin e tepërt. Kur fëmija është i uritur, i lodhur ose i mbingarkuar nga zhurma, ekranet dhe përgjegjësitë e shumta, ruajtja e ekuilibrit emocional bëhet shumë më e vështirë. Një situatë që normalisht do të ishte e durueshme mund të kthehet në një shkak për reagim shumë të fortë, pikërisht sepse trupi dhe mendja janë në kufi. Në këto momente, zemërimi shpesh vjen jo vetëm nga problemi “i momentit”, por nga një grumbullim i lodhjes dhe stresit që fëmija s’e ka kapacitet ta menaxhojë.
Arsyeja e katërt ka të bëjë me mënyrën si fëmijët mësojnë nga të rriturit. Fëmijët mësojnë duke imituar. Nëse ata shohin shpesh të rritur që bërtasin, ofendojnë ose reagojnë dhunshëm kur janë të zemëruar, ka gjasa që të përvetësojnë modele të ngjashme sjelljeje. Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme që prindërit dhe të rriturit e tjerë të tregojnë me shembull se të jesh i zemëruar nuk do të thotë të lëndosh të tjerët. Kur fëmija e sheh se si menaxhohet zemërimi me qetësi, ai gradualisht fiton “udhëzimet” e para se çfarë funksionon.
Arsyeja e pestë lidhet me nevojat emocionale të pakënaqura. Ndonjëherë shpërthimet e shpeshta të zemërimit vijnë nga nevoja për vëmendje, siguri, pranim ose një ndjenjë kontrolli mbi jetën e dikujt. Një fëmijë që ndjehet i keqkuptuar mund të përdorë zemërimin për t’i bërë të tjerët të kuptojnë se diçka është e rëndësishme për të dhe se i duhet ndihmë. Në këtë rast, zemërimi shërben si një sinjal: fëmija po kërkon të plotësojë nevoja që s’i di t’i shprehë në mënyra të tjera.
Në fund, rëndësia qëndron te fakti se fëmijët nuk e mësojnë kontrollin e zemërimit duke mos e ndjerë kurrë. Ata e mësojnë duke zbuluar, ngadalë, çfarë mund të bëjnë me atë ndjenjë — me një të rritur të qetë pranë. Kufijtë e qartë, ndihma për të kuptuar emocionet dhe mjediset më të menaxhueshme (sidomos kur fëmija është i lodhur apo i uritur) krijojnë kushtet që zemërimi të mos kthehet në veprime të dëmshme.
Botuar fillimisht në Telegrafi
