“Dita e Evropës” në Kosovë ka një peshë të veçantë, jo vetëm si simbol, por edhe si traditë festimi. Ndryshe nga Belgjika dhe pjesa më e madhe e vendeve të tjera të Bashkimit Evropian, në Kosovë Dita e Evropës është edhe ditë kombëtare dhe, për këtë arsye, është ditë pushimi. Kur kjo datë bie në ditë vikendi, atëherë pushohet ditën e parë të javës për ta kompensuar. Kështu, të hënën nuk punohet në Kosovë, ndërsa kosovarët e nderojnë Evropën pikërisht në ditën e saj.
Ndërkohë, në Bruksel situata është e ndryshme. Dita e Evropës në kryeqytetin belg festohet në përputhje me kalendarin e institucioneve, ku puna zhvillohet normalisht si çdo ditë tjetër. Në fundjavë, me disa aktivitete u shënua Dita e Evropës edhe në institucionet e BE-së, ku u hapën dyer për vizitorë. Por në datën 11 maj 2026, ndërsa në Kosovë pritet të mbahet pushim, në Bruksel mbahet një takim i rëndësishëm institucional.
Me 11 maj 2026, pikërisht në kohën kur kosovarët janë duke pushuar, në Bruksel takohen ministrat e jashtëm të Bashkimit Evropian së bashku me kolegët e tyre nga vendet e Ballkanit Perëndimor. Në këtë takim do të jetë i pranishëm edhe përfaqësuesi i Kosovës, ministri në detyrë Glauk Konjufca. Ai do të ulet në të njëjtën pozitë si homologët e tij nga rajoni, sepse ky është takim joformal – një format bashkëbisedimi që e lejon pjesëmarrjen e të gjitha palëve pa hyrë në vendime politike formale.
Pa njohje, statusi kandidat s’vjen – edhe kur përgatitjet vazhdojnë
Megjithatë, Kosova në raport me BE-në nuk ka të njëjtën pozitë si vendet e tjera të rajonit. Përderisa në takime joformale përfshihet në të njëjtën mënyrë si kolegët e saj, çështja kryesore qëndron diku tjetër: Bashkimi Evropian vazhdon të mos e trajtojë Kosovën si shtet. Në dokumentet dhe qasjen zyrtare, BE-ja pretendon se është “neutrale ndaj statusit”, por kjo paqartësi dhe kjo mospërputhje me trajtimin normal të një shteti lidhet drejtpërdrejt me faktin se pesë vende anëtare nuk e kanë njohur Kosovën.
Prej këtu lind edhe arsyeja pse Kosova nuk ka status kandidati. Kur BE-ja vendos për të kaluar në fazat e avancimit të procesit të anëtarësimit, një faktor mbetet vendimtar në këtë rast: mosnjohja nga pesë vendet anëtare. Pra, edhe kur në diskutime përmenden elemente të tjera, ato paraqiten si kushte që lidhen me avancim brenda procesit, jo si përgjigje ndaj kërkesës së Kosovës për anëtarësim që është hapi i parë formal. Në këtë kuptim, argumentet që flitet të përmenden zakonisht – si përmbushja e kushteve, dialogu me Serbinë dhe lufta kundër korrupsionit – nuk ndryshojnë thelbin e pengesës kryesore.
Ky dallim është thelbësor: kushtet e shumta fliten për të treguar gatishmëri për hapje të mëtejshme, por statusi kandidat nuk jepet pa u adresuar pengesa kryesore politike. Në rastin e Kosovës, ajo pengesë lidhet me faktin se pesë vende anëtare nuk e kanë njohur atë si shtet, çka i mban “dyert” të mbyllura në formën që BE-ja kërkon për statusin. Kjo do të thotë se, pavarësisht aktiviteteve dhe takimeve të rregullta ku përfaqësuesit e Kosovës marrin pjesë, procesi formal për statusin kandidat nuk po ecën.
Në fund, pamja e dyfishtë është e qartë: nga njëra anë, Kosova merr pjesë në jetën institucionale të BE-së dhe shfaqet në takime joformale pranë ministrave të jashtëm. Nga ana tjetër, BE-ja nuk e trajton Kosovën si shtet, ndërsa “neutraliteti” ndaj statusit vazhdon të jetë i lidhur me qëndrimin e pesë vendeve anëtare. Kështu, Dita e Evropës dhe aktivitetet që e shoqërojnë atë nuk mjaftojnë për të ndryshuar një çështje bazë të procesit të anëtarësimit: pa njohje, statusi kandidat nuk vjen.
Botuar fillimisht në Koha.net