Përurimi i librit “Rrëfimi për kufijtë e Luginës së Preshevës” ka ngjallur interes në qendër të Preshevës, në një atmosferë të hapur ku bashkëbisedimi nuk ka mbetur vetëm brenda panelit. Në fokus kanë qenë autori dhe studiuesit, por edhe publiku, i cili ka ndjekur nga afër mënyrën se si vepra trajton historinë e një hapësire të ndjeshme për identitetin shqiptar.
Vepra monumentale e Skënder Latifit është paraqitur si një studim që zbardh fatin e trojeve të Luginës së Preshevës përmes fakteve dhe materialeve arkivore. Libri, i botuar nga Botimet KOHA vitin e kaluar, është cilësuar si akt patriotik e shkencor, ndërsa qasja e tij është shpjeguar edhe si një sfidë ndaj historiografive zyrtare të shteteve fqinje.
Një rrëfim historik i dokumentuar për kufijtë e Luginës së Preshevës
Në ceremoninë e përurimit, e cila është zhvilluar në ditën e parë të gushtit në Preshevë, libri ka marrë vëmendje edhe për stilin e vet. Në mënyrën si është ndërtuar vepra, theksi vihet te distanca dhe besnikëria ndaj burimeve që Latifi ka përdorur, duke e mbështetur rrëfimin te materialet historike dhe dëshmitë. Përurimi, po ashtu, është përshkruar si diçka që ka thyer klishetë e zakoneve të ngjarjeve të tilla, duke e kthyer në dialog të drejtpërdrejtë mes autorit, studiuesve dhe pjesëmarrësve.
“Rrëfimi për kufijtë e Luginës së Preshevës” kap një periudhë të gjerë kohore, nga viti 1843 deri më 2018. Libri është botuar dhe përuruar nga Botimet KOHA në Prishtinë në dhjetorin e vitit të kaluar, në ceremoninë e ndarjes së shpërblimeve vjetore për gazetari dhe letërsi “Rexhai Surroi”. Që prej atij momenti, vepra është vlerësuar si e shkruar me rigorozitet, dhe për këtë përmendet edhe një shifër domethënëse: libri ka hiç më pak se një mijë e 500 fusnota.
Një pjesë e rëndësishme e vlerësimit lidhet edhe me mënyrën si fillon shtjellimi i rrëfimit. Siç theksohet në nëntitull, rrëfimi nis prej vitit 1843, në prag të shpërbërjes së Perandorisë Osmane, kur Lugina shfaqet si territor i lakmuar dhe i instrumentalizuar nga fuqitë e kohës. Nga aty, libri e ndërton narrativën në detaje, duke e lidhur historinë lokale me lëvizjet dhe interesat që kanë ndikuar në fatin e hapësirës.
Procesi i hulumtimit është paraqitur si punë e gjatë dhe gjithëpërfshirëse. Latifi ka kaluar jo pak kohë në arkiva, me një angazhim që ka shtrirje të gjerë gjeografike e institucionale. Në vepër, thuhet se mbështetja vjen nga materiale arkivore osmane, serbe, bullgare, maqedonase, gjermane, britanike dhe shqiptare. Kjo shumësi dokumentesh synon të japë një tablo më të plotë të mënyrës si janë formësuar kufijtë dhe si është ndikuar jeta në Luginën e Preshevës në periudha të ndryshme historike.
Në mënyrën si është punuar libri, autorit i atribuohet një qasje që kombinon punën kërkimore me përvojën e tij në gazetari. Në tekst thuhet se Latifi e ka pasur në dorë librin që nga dhjetori dhe se punën mbi të e ka bërë për një periudhë prej pesë vjetësh. Po ashtu përmendet se në atë kohë ai ka punuar si me hulumtime në shtypin e arkivave, ashtu edhe me mbledhjen e dëshmive, duke e shndërruar vëllimin në një rrëfim të dokumentuar e të organizuar në bazë të materialeve.
Botuar fillimisht në Koha.net