Gjykimet dhe dënimet për krimet e luftës, edhe kur shënojnë përgjegjësi për të kaluarën, nuk po shndërrohen automatikisht në pajtim mes popujve dhe as në garanci të drejtpërdrejtë për paqe. Këtë qëndrim e kanë mbajtur disa nga pjesëmarrësit në Konferencën Ndërkombëtare “Urat e kujtesës: pajtim dhe drejtësi tranzicionale në shoqëritë pas konfliktit – diplomacia, kujtesa dhe interpretimi historik”, organizuar nga Platforma “Liria ka emër” dhe KIPRED.
Në diskutim u theksua se drejtësia për krimet e së kaluarës, edhe kur u shërben viktimave në aspektin e njohjes dhe dokumentimit të asaj që ka ndodhur, nuk ka prova se ajo i ndalon luftërat e ardhshme. Ish-prokurori i Tribunalit të Hagës, Geffrey Nice, tha se vlera kryesore e proceseve qëndron te viktimat, por sipas tij mungojnë dëshmi që gjykimet të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në parandalimin e konflikteve të reja.
Në konferencë u shtrua edhe pyetja se çfarë roli kanë ndëshkimet për “krimet e së kaluarës” në raport me pajtimin mes komuniteteve. Nice theksoi se gjykimet dhe dënimet nuk u shërbejnë qëllimeve për t’i dhënë fund një lufte. Ai tha se nëse interesi i palëve është ndalimi i luftës, nuk ka prova që proceset kanë vlerë “për të lënduarit, viktimat dhe regjistrat” në kuptimin e parandalimit të dhunës së re. Sipas të njëjtit vlerësim, pavarësisht këtij realiteti, proceset shërbejnë për të mbajtur të dokumentuar historinë dhe përgjegjësitë, ndërsa theksi vendoset tek pranimi i gabimeve nga shtetet dhe ndikimi afatgjatë i historisë te e ardhmja.
Gjykimet nuk ndalin luftërat: nevojiten ura për të ardhmen
Natasha Kandiq, nga Fondi për të Drejtën Humanitare në Serbi, vlerësoi se gjykimet nuk janë mjet efektiv për të bashkuar njerëzit, për të pajtuar shtetet dhe popujt dhe për të siguruar paqen. Ajo solli në vëmendje edhe mënyrën se si synohej që përgjegjësia për drejtësinë tranzicionale të bartet pas përfundimit të proceseve kryesore ndërkombëtare. Sipas Kandiq, pas Tribunalit të ish-Jugosllavisë, përgjegjësia për drejtësinë u transferua në gjyqësorët e vendeve të rajonit, por zëri i viktimave, sipas saj, nuk u vendos në agjendë si prioritet qeveritar menjëherë pas mbylljes së Tribunalit.
Në panel u përfshi edhe Daan Everts, ish-shefi i Misionit të OSBE-së në Kosovë. Ai e lidhi një pjesë të tensioneve etnike me paqartësinë rreth statusit përfundimtar të Kosovës. Everts argumentoi se mungesa e një zgjidhjeje të qartë për të ardhmen e Kosovës nxiti qëndrime ekstreme nga të dyja palët: njëra kërkonte pavarësi të menjëhershme, ndërsa tjetra kundërshtonte çdo ndryshim. Ai shtoi se kur statusi dhe kufijtë e ardhshëm mbeten të papërcaktuar, kjo krijon hapësirë për mendime dhe pozicione të papajtueshme.
Diskutimi vijoi edhe me një vlerësim të bërë nga ish-ministri për Evropë, Denis Macshane, i cili tha se Kosova ka mbajtur shumë zgjedhje, por ende përballet me sfida për krijimin e një qeverisjeje të qëndrueshme. Macshane theksoi se vendi ende kërkon një ndjenjë të plotë të përgjegjësisë institucionale ndaj qytetarëve. Ai shprehu zhgënjim për mënyrën se si po përmbyllet dhe po zgjidhet çështja e hapur, duke e cilësuar Kosovën si një nga dështimet më të mëdha të Evropës për ta mbyllur një proces të tillë në kontinent.
Në fund, analisti amerikan për politikë të jashtme, Daniel Serwer, tha se pajtimi nuk mund të kërkohet nga ata që kanë përjetuar dhunë. Ai bëri dallim mes drejtësisë dhe tranzicionit si koncept, duke theksuar se kujtesat nuk duhet të mbeten thjesht si material për të kaluarën, por të shndërrohen në ura drejt një të ardhmeje më të mirë. Serwer theksoi se nuk është e drejtë që nga viktimat, të cilat kanë përjetuar vrasje dhe përdhunime, të kërkohet pajtim me kryerësin. Sipas tij, qasja më e mirë është të mos kërkohet pajtim, por të nisen përpjekje që ndërtojnë ura, si në nivel të udhëheqësve, ashtu edhe në nivel qytetarësh.
Në vijim të temës së trajtuar në këtë hapësirë diskutimi, në artikull u përmend edhe hapja e Muzeut të Eksodit ‘99 në Prishtinë: “Nga kjo e mërkurë te Stacioni i Trenit në Prishtinë do të jetë i hapur Muzeu i Eksodit `99, i cili sjell rrëfime dhe pamje mbi dëbimin masiv të qytetarëve gjatë vitit 1999. Brenda vagonit do të jenë të ruajtura 48 intervista…”. Gjithashtu, u raportua se në Sofje të Bullgarisë janë zhvilluar punimet e Samitit të Procesit të Bashkëpunimit të Evropës Juglindore (SEECP), një takim i cili u ndjek me vëmendje nga pjesëmarrës të rajonit.
Botuar fillimisht në Bota Sot