Paraliza e gjumit është një nga ato përvoja që mund të lënë shenjë tek shumë njerëz, edhe pse zgjat pak. Fenomeni ndodh kur personi zgjohet, e kupton se çfarë po ndodh rreth vetes, por trupi nuk i bindet: nuk mund të lëvizë duart, këmbët dhe as të thërrasë për ndihmë. Në disa raste, ndjesitë janë aq bindëse sa duket sikur po mbytet ose sikur dikush ndodhet në dhomë, duke rritur panikun menjëherë në momentin kur individi hap sytë.
Ekspertët e shpjegojnë këtë si një çrregullim kalimtar të gjumit, që shpesh lidhet me mënyrën se si truri dhe trupi dalin nga fazat e gjumit. Në një pjesë të rasteve, personi ndjen presion në gjoks dhe krijon përshtypjen se diçka po e pengon frymëmarrjen. Përveç kësaj, disa njerëz raportojnë halucinacione të frikshme, të cilat e bëjnë episodin të duket si skenë reale, edhe kur në fakt bëhet fjalë për gjendjen mes gjumit dhe zgjimit.
Truri zgjohet, trupi jo: ja pse ndodh paraliza e gjumit
Sipas shpjegimeve mjekësore, paraliza e gjumit shfaqet pikërisht në momentin e kalimit nga gjumi drejt zgjimit. Truri del i pari nga gjendja e gjumit, ndërsa trupi mbetet për një kohë të shkurtër “i bllokuar”. Kjo ndodh sepse paraliza lidhet me fazën REM të gjumit, periudhën kur ëndërrojmë më intensivisht. Gjatë kësaj faze, muskujt relaksohen natyrshëm dhe përkohësisht “çaktivizohen”, në mënyrë që të mos i kryejmë fizikisht lëvizjet që po i përjetojmë në ëndërr. Kur zgjimi nis, ndonjëherë mbeten ende mekanizmat që pengojnë lëvizjen, duke krijuar situatën ku personi është i vetëdijshëm, por pa kontroll.
Frika që përjeton individi vjen kryesisht nga dy elementë: pamundësia për të lëvizur dhe pamundësia për të folur. Kur trupi nuk reagon, truri vijon të përpunojë elemente që vijnë nga ëndrra, megjithëse sytë janë hapur dhe personi e percepton ambientin. Kjo mbivendosje e ëndrrës me gjendjen e zgjuar shpjegon pse shfaqen halucinacione, të cilat mund të duken plotësisht reale. Ndër ndjesitë më të shpeshta përmenden ndjenja se dikush ndodhet në dhomë dhe po vëzhgon personin, shfaqja e hijeve ose figurave pranë shtratit, si dhe pamje të personave të panjohur ose qenieve të frikshme.
Po kështu, disa raportojnë forma, drita ose lëvizje në tavan e në mure, si dhe ndjesi prekjeje apo presioni në trup. Një tjetër përjetim i shpeshtë është ideja se nuk po merr frymë mjaftueshëm, ose se ajri po mbaron. Kohëzgjatja, megjithatë, zakonisht nuk është aq e gjatë sa i duket personit: megjithëse episodet mund të ndihen si shumë më të gjata, shumica e tyre mbyllen brenda disa sekondave, ose më së shumti brenda një deri në dy minuta. Paraliza mund të ndërpritet vetvetiu, por shpesh episodet marrin fund kur dikush prek personin, e lëviz atë ose e zgjon plotësisht.
Sa i përket shpeshtësisë dhe kushteve që e rrisin rrezikun, ekspertët nënvizojnë se ende po studiohen shkaqet e plota. Megjithatë, identifikohen faktorë që ndikojnë dukshëm. Këtu përfshihen mungesa kronike e gjumit, orari i çrregullt i fjetjes, puna me ndërrime sidomos gjatë natës, stresi i theksuar psikik, si edhe gjumi në shpinë. Një rol të rëndësishëm luan edhe kombinimi lodhje–stres, i cili konsiderohet ndër nxitësit më të zakonshëm. Po ashtu përmenden netët e shpeshta pa gjumë.
Paraliza e gjumit në shumicën e rasteve nuk sinjalizon një problem serioz. Megjithatë, kur episodet janë të shpeshta, mund të lidhen me çrregullime të tjera të gjumit. Të tilla janë narkolepsia, apnea obstruktive e gjumit dhe çrregullimi periodik i lëvizjes së gjymtyrëve gjatë gjumit. Në shfaqjen e episodeve mund të ndikojë edhe alkooli para gjumit, si dhe disa barna që ndryshojnë fazën REM të gjumit, duke përfshirë disa antidepresivë dhe litiumin. Për kontroll mjekësor, rekomandohet të merret në konsideratë konsultimi nëse episodet përsëriten shpesh, nëse paraliza shfaqet pothuajse çdo natë, nëse halucinacionet janë të theksuara ose nëse cilësia e gjumit dhe funksionimi i përditshëm dëmtohen seriozisht. Në këto raste, është e rëndësishme të kuptohet nëse bëhet fjalë për paralizë të izoluar apo për simptomë të një çrregullimi tjetër që kërkon diagnostikim dhe trajtim.
Botuar fillimisht në Telegrafi
