Ideja e pansllavizmit ka shërbyer shpesh si një kornizë e përshtatshme për të justifikuar ndikime politike e kulturore të jashtme. Në këtë kuadër, një pjesë e propagandës ka përdorur edhe nocionin e “besimit të përbashkët”, duke e paraqitur si lidhje shpirtërore mes popujve sllavë. Por ndërsa retorika e këtij koncepti tingëllon si afrim, prapa saj ka qëndruar synimi për kontroll dhe shtrirje ndikimi.
Një shembull i qartë se si narrativat ideologjike mund të shndërrohen në projekt zgjerimi shfaqet në kontekstin e Luftës së Parë Botërore. Fundi i vitit 1915 lidhet me “Tërheqjen e Madhe Serbe” gjatë kalimit përmes territoreve që lidhin brendësinë me Adriatikun. Sipas përshkrimeve për atë periudhë, kjo lëvizje e madhe ndodhi jo vetëm si ngjarje ushtarake, por edhe si moment ku histori, identitet dhe simbole u vendosën në qendër të interpretimit publik.
Në materialet që lidhen me mbledhjen dhe studimin e traditës epike serbe, shfaqet edhe një tjetër dimension: si përdoret kultura si mënyrë për të ndërtuar lidhje dhe për të formësuar perceptimet. Në shumë vepra me natyrë përshkruese të vendit dhe me kujtime, kanë mbetur fragmente këngësh; ndonjëherë ato janë ruajtur edhe si këngë të plota. Këto pjesë jo vetëm që dokumentojnë folklorin, por edhe e bëjnë më të lehtë rrëfimin e një historie kolektive.
Në traditën e studimit të epikës serbe, disa tituj dalin si më interesantë e me ndikim për rritjen e interesit të mbledhjes dhe të analizës së poezisë epike. Veprat që përmenden janë “Saggio d’osservazioni sopra l’isola di chorso col osero” (1771) dhe “Udhëtimi në Dalmazia” (1774) të abatit italian Albert Fortis. Në librin e parë, ai përfshiu një përkthim të këngës për Milosh Kobiliqin dhe Vuk Brankoviqin. Ndërsa në “Udhëtimi në Dalmazia” janë mbledhur disa përkthime të këngëve heroike.
Si narrativat e përbashkëta e fshehin synimin e ndikimit
Megjithatë, përpjekjet për të shpjeguar historinë e epikës serbe si “studim” i mirëfilltë nuk qëndrojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë. Në material theksohet se nuk mund të thuhet se eposi serb u studiuar sistematikisht në fund të shekullit XVII dhe në fillim të shekullit XIX. Sipas përshkrimit, në atë periudhë nuk flitet për studim të mirëfilltë, por për amatorizëm. Në vend të analizës akademike, pati interpretim të eposit, ku ana morale e eposit i errësonte aspektet e tij sociale dhe estetike.
Këtu del në pah edhe roli i romantikëve, të cilët cilësohen si më meritorë për atë mënyrë interpretimi. Autorët e periudhës së romantizmit e orientuan mënyrën se si u shikua dhe u kuptua epika, duke e theksuar dimensionin moral në një mënyrë që, sipas përshkrimit, e zvogëlonte qartësinë mbi anën sociale dhe atë estetike. Kjo tregon se edhe kur flitet për letërsi e folklor, zgjedhjet interpretative mund të ndikojnë në mënyrën si lexuesit krijojnë lidhje me të kaluarën.
Në vazhdim, një figurë e lidhur me mbledhjen dhe studimin e traditës epike është Nikolai Ivanoviç Kravtsov (Никола́й Ива́нович Кравцо́в 1906–1980). Ai ka qenë studiues i letërsisë sllave dhe profesor në Universitetin Shtetëror të Moskës. Studimet e Kravtsovit e kanë për temë eposin serb, gjë që dëshmohet nga veprat e tij: “Eposi serb” (1933), “Epika dhe historia serbe” (1948), “Përmbajtja ideologjike e epikës serbe” (1951). Po ashtu përmendet “Epika serbe (përmbledhje, hyrje dhe komente) në dy vëllime” (1960) dhe “Probleme të folklorit sllav” (1972), si dhe vepra të tjera. Kravtsov vdiq dhe u varros në Moskë në vitin 1980.
Fragmente nga libri “Eposi serb” (1933) dhe “Epika dhe historia serbe” (1948) i janë sjellë lexuesit si pjesë e materialit që lidhet me mënyrën si është studiuar dhe lexuar kjo traditë. Duke u kthyer te ideja fillestare, konceptet ideologjike si pansllavizmi, kur shoqërohen me “maskim” përmes “besimit të përbashkët”, mund të kthehen në instrument. Në këtë mënyrë, lidhjet kulturore dhe fetare paraqiten si prova natyrore të afërsisë, ndërkohë që projektet politike e gjejnë rrugën për t’u shtrirë—po njësoj siç ngjarje historike si tërheqja e vitit 1915 e vendosin rajonin në qendër të narrativave dhe interpretimit.
Botuar fillimisht në Koha.net
