Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia po zhvillojnë bisedime direkte me Teheranin, ndërsa në të njëjtën kohë po forcojnë gatishmërinë e tyre ushtarake brenda Aleancës së Mbrojtjes së Mekës. Përpjekjet diplomatike për të ulur tensionet mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara po vazhdojnë paralelisht, por fushëveprimi i bashkëpunimit të përkohshëm mes palëve po lidhet gjithnjë e më shumë edhe me realitetin e sigurisë në rajon.
Sipas informacionit të raportuar, zyrtarë të lartë ushtarakë dhe të sigurisë nga Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia janë duke u takuar me homologët iranianë në Teheran. Në takimet që zhvillohen të hënën, në listën e pjesëmarrësve janë edhe Princi Khalid bin Salman, i cili mban detyrën e ministrit saudit të Mbrojtjes, shefi i ushtrisë pakistaneze, Feldmarshal Asim Munir, si dhe shefi i inteligjencës turke, Ibrahim Kalin. Takimet zhvillohen me Mohsen Rezaei, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare të Iranit.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, e ka përshkruar takimin si një hap të mundshëm drejt krijimit të mekanizmave bashkëpunues për sigurinë rajonale. Gjatë konferencës së tij javore për shtyp në Teheran, Baghaei përsëriti edhe thirrjen e kahershme të Iranit për të ashtuquajturën “siguri endogjene”. Sipas formulimit të tij, ky koncept do të mbështetej kryesisht në aftësitë dhe interesat e vendeve të rajonit, pa u mbështetur vetëm te faktorë jashtëzakonisht të jashtëm.
Pakti i Mekës u krijua si një marrëveshje sigurie mes vendeve që ndajnë shqetësime për kërcënimet që lidhen me Iranin dhe aleatët e tij, në një terren ku paqëndrueshmëria rajonale mbetet e theksuar. Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia nënshkruan Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës në gusht 2026. Sipas rregullave të saj, një sulm i armatosur kundër njërit prej anëtarëve do të konsiderohet si sulm ndaj të treve, duke i kërkuar vendeve të tjera të ofrojnë ndihmë. Marrëveshja, gjithashtu, synon të bashkojë burimet financiare dhe ndikimin e Arabisë Saudite në tregjet globale të energjisë, aftësitë bërthamore të Pakistanit dhe industrinë e përparuar të mbrojtjes së Turqisë, ndërsa Turqia është anëtare e NATO-s.
Bisedimet me Teheranin, teksa Pakti i Mekës vihet në punë
Ndonëse marrëveshja u nënshkrua me shqetësimet në rritje rreth Iranit dhe grupeve të tij aleate, zyrtarët turq kanë theksuar se ajo nuk drejtohet kundër Teheranit apo kundër ndonjë vendi specifik. Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, në një intervistë për Anadolu më 8 gusht, tha se marrëveshja nuk identifikonte asnjë vend si kërcënim të përbashkët. Ai shpjegoi se vendet nuk do të konsideroheshin shënjestra nëse nuk sulmonin një nënshkrues të paktit.
Ndërkohë, procesi i zbatimit të marrëveshjes është përshkruar si i avancuar në disa pjesë dhe ende në pritje në të tjera. Thuhet se marrëveshja ka marrë miratimin në Pakistan, ndërsa Turqia e ka paraqitur dokumentin në parlament, por ende nuk e ka përfunduar procesin e ratifikimit. Kjo situatë po ndodh në një periudhë kur kërcënimet në rajon po intensifikohen dhe aleanca po ballafaqohet me sfida konkrete, që e vënë në provë logjikën e mbrojtjes kolektive.
Një nga këto sfida janë sulmet e rebelëve Houthi të Jemenit të lidhur me Iranin, të cilat kanë goditur Arabinë Saudite me raketa dhe dronë. Pikërisht këto sulme kanë përshpejtuar testin e parë të madh për Aleancën e Mekës. Në një takim urgjent në Riad më 5 tetor, Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia ranë dakord të lëvizin drejt zbatimit të angazhimeve të tyre të mbrojtjes kolektive. Mes angazhimeve u përmendën edhe masat për të siguruar vendosjen e shpejtë të forcave dhe kapaciteteve ushtarake të dakorduara në Arabinë Saudite. Zhvillimet u pasqyruan në një deklaratë të përbashkët të publikuar nga Ministria e Jashtme e Turqisë.
Megjithatë, Ankaraja ka vendosur një ndarje të qartë mes mbështetjes së mbrojtjes së Arabisë Saudite dhe bashkimit me operacionet ushtarake sulmuese kundër Houthëve brenda Jemenit. Në një konferencë për shtyp më 8 tetor në Ankara, Fidan tha se marrëveshja ishte mbrojtëse dhe përjashtoi dërgimin e trupave turke në një vend tjetër për të kryer sulme. Sipas tij, Turqia do të vlerësonte kontributet në fusha si mbrojtja ajrore, lufta elektronike dhe asistenca teknike.
Në këtë kuadër, të tre vendet po ndjekin angazhim të drejtpërdrejtë me Teheranin, duke forcuar gatishmërinë ushtarake sipas kushteve të një aleance të krijuar për të penguar sulmet ndaj anëtarëve. Ndërsa në prapaskenë vazhdon edhe diplomacia, thuhet se Pakistani ka luajtur një rol ndërmjetësues mes Teheranit dhe Uashingtonit në muajt e fundit. Arabia Saudite, nga ana tjetër, po kërkon të përmbajë kërcënimin e sulmeve të Houthit në territorin dhe infrastrukturën e saj, ndërsa Turqia ka tentuar të parandalojë përshkallëzimin e mëtejshëm të tensioneve në rajon.
Zëvendësministri saudit për Diplomaci Publike, Rayed Krimly, deklaroi më 26 tetor në X se vizita në Teheran është pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme nga vendet e paktit të Mekës për të ulur tensionet dhe për të inkurajuar zgjidhje diplomatike. Ai shtoi se bisedimet kishin për qëllim të mbështesnin edhe përpjekjet e ndërmjetësimit nga Katari dhe Pakistani. Në tërësi, komunikimet saudite sugjerojnë se bisedimet me Iranin po zhvillohen së bashku me angazhimet e mbrojtjes së aleancës, duke mos u parë domosdoshmërisht si një ndryshim i madh në qëllimin e paktit, por si një rrugë paralel për menaxhimin e rrezikut.
Botuar fillimisht në Telegrafi