Adrian Shtuni, ekspert për politikë të jashtme dhe siguri që vepron në Uashington, është pyetur nëse Kosova ka hapësirë për të refuzuar projekte energjetike, siç është gazi amerikan. Në fokus të bisedës ka qenë çështja e vlerësimit të interesave të vendit në rrafshin ekonomik, por edhe të sigurisë kombëtare, në një periudhë kur energjia në rajon dhe më gjerë po kalon një fazë të ndjeshme.
Shtuni ka theksuar se Kosova nuk ka “luksin” ta kundërshtojë ose ta hedhë poshtë këtë lloj nisme. Ai e lidh këtë qëndrim me nevojën për të mos e futur vendin në pozita të pafavorshme energjetike, si dhe me domosdoshmërinë që zgjedhjet e institucioneve të mos sjellin pasoja të drejtpërdrejta në stabilitetin e ekonomisë dhe të sigurisë. Argumenti i tij është se refuzimi nuk do të ishte vetëm një veprim i paqartë, por do të prodhonte efekte negative që do të ndiheshin në kohë.
Ai shpjegon se refuzimi i mundshëm i projekteve të tilla do ta kthente Kosovën, sipas formulimit të tij, në një “ishull të izoluar energjetik” në Ballkan. Sipas tij, problemi nuk do të ishte vetëm izolimi energjetik si rezultat i mungesës së diversifikimit të burimeve, por edhe fakti që një vendim i tillë do të ndodhte në një moment kur kushtet për furnizim janë më të vështirat.
Eksperti ka vënë në pah se kjo do të ndodhte “pikërisht kur” tregu global energjetik po përballet me një krizë strukturore të furnizimit. Në këtë kontekst, ai i referohet edhe rritjes së çmimeve që po shënohen në tregjet ndërkombëtare. Në argumentin e tij, këto zhvillime rrisin riskun që vendi të përballet me kosto më të larta, mungesa të mundshme dhe vështirësi më të mëdha për sigurimin e energjisë në përgjithësi.
Adrian Shtuni ka theksuar se çështja nuk është thjesht teknike apo thjesht energjetike, por lidhet me strategjinë dhe prioritetet e Kosovës. Ai vlerëson se një vendim refuzues do të ishte “autogol” në rrafshin e ekonomisë dhe të sigurisë, pasi do të ndikonte drejtpërdrejt në mënyrën se si vendi planifikon furnizimin dhe stabilitetin në periudhën afatshkurtër dhe afatmesme. Në këtë këndvështrim, ai sugjeron se institucionet duhet të shohin pasojat e vendimeve të tyre në një skenar ku presionet globale janë të rritura.
Refuzimi i gazit amerikan rrezikon izolim energjetik dhe rrit çmimet
Pjesë e arsyetimit të Shtunit është se, gjatë kohëve të vështira, zgjedhjet që anashkalojnë alternativat e furnizimit rrisin cenueshmërinë e një shteti. Ai e sheh të rëndësishme që Kosova të mos mbetet pa zgjidhje në një mjedis ku, sipas tij, furnizimi është duke kaluar një krizë strukturore. Në të njëjtën kohë, rritja e shpejtë e çmimeve e bën situatën edhe më delikate, duke e bërë të nevojshme një qasje që minimizon pasigurinë.
Pyetja që ka çuar në këtë përgjigje është pikërisht nëse Kosova ka hapësirë për të refuzuar projekte të tilla. Në përgjigjen e tij, Adrian Shtuni e zhvendos fokusin te ndikimi i menjëhershëm dhe te strategjia: nëse vendi thotë “jo”, ai po zgjedh një rrugë që e bën më të vështirë sigurimin e energjisë, duke e rrezikuar si ekonominë ashtu edhe sigurinë. Ai nënvizon se kjo do të ndodhte në “kohën më të keqe të mundshme”, duke iu referuar kombinimit të krizës së furnizimit dhe rritjes së çmimeve në tregjet globale.
Edicioni i këtij diskutimi vjen në një kohë kur çështjet energjetike dhe ato të sigurisë po trajtohen si elementë të pandashëm në planifikimin e qeverisjes. Duke u bazuar në argumentin e tij, Kosova duhet të vlerësojë vendimet e saj në mënyrë të tillë që të ruajë stabilitetin, të shmangë izolimin dhe të mos përkeqësojë situatën e saj në një periudhë të tensionuar në tregun global energjetik. Për këtë arsye, eksperti e përkufizon refuzimin si një gabim që do të kishte pasoja të rënda në rrafshin e ekonomisë dhe të sigurisë.
Botuar fillimisht në Gazeta Express