Samiti i nivelit të lartë mes Bashkimit Evropian dhe Ballkanit Perëndimor ka nisur të premten në Mal të Zi, në qytetin bregdetar të Tivatit. Takimi mbledh udhëheqës të BE-së dhe përfaqësues nga vendet e Ballkanit Perëndimor, me në qendër një çështje kryesore: shqyrtimin e hapave për të ecur përpara drejt zgjerimit të bllokut evropian.
Gjatë këtij samiti pritet të diskutohet për strategji të reja që synojnë përshpejtimin e procesit të anëtarësimit për gjashtë vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor. Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, ka realizuar edhe një turne në këto vende gjatë kësaj jave, pikërisht për të përgatitur takimin. Përgatitjet vijnë në një kohë kur BE-ja po i kushton më shumë rëndësi nxitjes së reformave në shtetet kandidate, pas shqetësimeve në rritje lidhur me ndikimin e Rusisë dhe Kinës në rajon.
Shqipëria, Bosnja, Kosova, Maqedonia e Veriut, Serbia dhe Mali i Zi e kërkojnë anëtarësimin në BE prej vitesh. Megjithatë, sipas qëndrimeve të përsëritura të bllokut, këto vende nuk kanë arritur ende të përmbushin kushtet e nevojshme. Edhe pse çdo shtet është në fazë të ndryshme të procesit, BE-ja ka sinjalizuar se Mali i Zi dhe Shqipëria janë më përpara në rrugëtimin e tyre drejt anëtarësimit.
Për të avancuar, vendet kandidate duhet të harmonizojnë legjislacionin e tyre me standardet e BE-së në 35 fusha politike, të njohura zakonisht si “kapituj”. Hapja apo mbyllja e secilit kapitull kërkon pëlqimin e të gjitha 27 shteteve anëtare të Bashkimit Evropian. Në kontekstin e samitit, Këshilli i BE-së ka deklaruar se udhëheqësit do të diskutojnë për zgjerimin dhe se ky takim synon të riafirmojë angazhimin e plotë dhe të qartë të BE-së ndaj perspektivës së anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor.
Normalizimi mes Serbisë dhe Kosovës mbetet kyç për ecjen përpara
Në axhendë pritet të jetë edhe vlerësimi i përparimit të bërë deri më tani në integrimin gradual të rajonit në BE, si dhe identifikimi i mënyrave për ta shpejtuar më tej këtë proces. Një element që përmendet në mënyrë të veçantë është lidhja me Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor. Liderët po ashtu pritet të diskutojnë mënyra për t’u përballur me sfidat e përbashkëta dhe për të forcuar sigurinë dhe qëndrueshmërinë e rajonit në një situatë gjeopolitike gjithnjë e më të ndërlikuar.
Presidenti Costa ka theksuar në deklarimet e tij gjatë javës se normalizimi i marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë konsiderohet i domosdoshëm për të ardhmen evropiane të të dy vendeve. Ai e përsëriti këtë mesazh gjatë vizitës në Kosovë të mërkurën, ndërsa më herët, të enjten në Beograd, foli në konferencë me presidentin serb Aleksandar Vuçiq. Në atë rast, Costa nënvizoi nevojën për përpjekje të përbashkëta dhe theksoi se “zgjerimi nuk është një utopi; ai është një mundësi reale në vitet e ardhshme”. Kosova e shpalli pavarësinë në vitin 2008, por Serbia ende nuk e njeh atë.
Samiti pritet të prekë edhe modele të ndryshme të afrimit me BE-në që u janë ofruar muajt e fundit vendeve kandidate para anëtarësimit të plotë. Vëmendje e veçantë ka tërhequr letra e kancelarit gjerman Friedrich Merz, i cili ka propozuar “zgjidhje kreative” për këto vende, duke sjellë dy modele të ndryshme. Për Ukrainën, Merz propozoi modelin e anëtarësimit të asociuar, që nënkupton pjesëmarrje në të gjitha institucionet e BE-së, por pa të drejtë vote dhe pa të drejtë vetoje. Ndërsa për vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavinë, ai ka propozuar statusin e vëzhguesit si formë kalimtare afrim me BE-në.
Ndryshe nga samitet e mëparshme, ky takim nuk parashikon dokument përfundimtar: zyrtarë evropianë të përfshirë në organizimin e takimit kanë njoftuar se nuk do të miratohet një deklaratë e përbashkët. Nuk flitet për ndonjë zhvillim të papritur apo teori konspirative, por më shumë për faktin se BE-ja, sipas kësaj logjike, nuk po ofron diçka të re përtej mesazheve politike që janë konfirmuar tashmë në samitin e mbajtur gjashtë muaj më parë, në dhjetor 2025, në Bruksel. Përveç përsëritjes se e ardhmja e rajonit është në Bashkimin Evropian, oferta e vetme konkrete për Ballkanin Perëndimor lidhet me mundësinë që rajoni të bëhet pjesë e zonës pa roaming që nga viti i ardhshëm.
Për këtë arsye, Këshilli i BE-së ka përshpejtuar mbylljen e procedurave në mënyrë që ky hap të prezantohej si sukses gjatë samitit. Procedurat janë finalizuar më 4 qershor, vetëm një ditë para mbajtjes së takimit. Mikpritësi i samitit pretendon se në Tivat do të qëndrojnë 35 delegacione ndërkombëtare, ndërsa rreth 20 liderë të shteteve anëtare të BE-së kanë konfirmuar pjesëmarrjen. Sipas të dhënave të deritanishme, të gjithë liderët e vendeve të Ballkanit Perëndimor kanë konfirmuar gjithashtu pjesëmarrjen.
Botuar fillimisht në Bota Sot
