Emri i Millosh Obiliqit lidhet me një rrugëtim që nis në Dukagjin dhe shkon deri në rolin që ai mori në kujtesën historike e popullore si “heroi i Kosovës”. Në rrëfimet mbi prejardhjen dhe shtrirjen e përdorimit të emrit, përmendet se është krejt e mundur që popullariteti i tij të ketë ndikuar që emri Millosh të bëhej më i njohur e më i përhapur në atë zonë. Kjo lidhet me faktin se Dukagjini, të cilit i referohet tregimi, i takonte pjesërisht zotërimeve të babait të tij, Vojinit, si dhe zotërimeve personale të tij.
Teksti sugjeron se Millosh Vojinovi mund të jetë lindur mbase në fund të shekullit XIII. Në këtë logjikë, kulmi i popullaritetit të tij në dekadën e dytë të shekullit XIV do të përkonte me periudhën kur emri Millosh po fitonte një përdorim më të gjerë. Pra, sa më i njohur të bëhej ai për bashkëkohësit, aq më i mundshëm bëhej edhe krijimi i lidhjes mes emrit të tij dhe vetë idesë së një figure të lavdishme në traditën e vendit.
Por narrativi nuk ndalet te origjina apo te prirja e emrit për t’u përhapur. Përmendet edhe një tjetër element: një nga bashkëvendësit e mëvonshëm, të cilit autori i referohet si dikush që “mbase ia detyron emrin”, ka luajtur rolin e kundërt—e ka “dëbuar” deri në njëfarë mase emrin nga kronika e këngëve popullore. Sipas kësaj ideje, kjo ndodhi përmes popullaritetit që ai person fitoi, jo vetëm si emër, por si figurë e lidhur me një bëme më të madhe heroike.
Në qendër të tregimit vendoset vdekja heroike në Kosovë më 1389, e cila përmendet si arsye që i dha shtysë popullaritetit të atyre radhëve ku emri i lidhur me atë figurë qarkullonte. Është pikërisht ky moment që e vendos emrin Millosh në një rrjedhë të fortë rrëfimesh, duke e bërë atë pjesë të mënyrës si populli i ruante ngjarjet përmes këngëve, kujtesës dhe figurave simbolike.
1389 dhe jehona e “heroit të Kosovës” i dhanë emrit Millosh një vend të qëndrueshëm në kujtesë
Përveç rrëfimit për emrin dhe popullaritetin e tij, në tekst shfaqet edhe një element tjetër që lidhet me mënyrën se si emrat u transkriptuan e u shkruan në dokumente. Në zonat bregdetare, shënimet e noterëve latinë përmenden si praktikë ku emrat e pastër serbë janë transkriptuar rrallë me prapashtesën -us. Shembulli i dhënë është Dragus, që është shënuar ndryshe nga format e tjera, pra si për Drago ashtu edhe për Dragush. Këto detaje tregojnë se si forma e emrave mund të ndryshojë sipas shkrimit të dokumentuesve dhe sipas traditave të shkrimit që qarkullonin në rajon.
Në pjesën e materialit historik që shoqëron shkrimin, përmendet edhe një dëshmi muzeale: medalja për trimëri “Millosh Obiliq” e shkrirë në Petrovgrad (sot Zrenjanin) prej vitit 1918 deri më 1921. Fotoja e kësaj medalje i atribuohet Muzeu Kombëtar i Zrenjaninit, duke e lidhur kështu kujtimin e figurës me një element konkret që ruhet dhe shfaqet edhe sot. Ky fakt i jep historisë një dimension të ri: ndërsa emri dhe figura kanë jetuar në këngë e në rrëfime, ato janë pasqyruar edhe në objekte simbolike që lidhen me nderimin e trimërisë.
Kështu, materiali bashkon disa shtresa: përdorimin e emrit Millosh në Dukagjin, mundësinë e lidhjes me kohën e shekullit XIII dhe dekadën e dytë të shekullit XIV, rolin e një bashkëvendësi të mëvonshëm në zhvendosjen e emrit brenda kronikës së këngëve popullore dhe, mbi të gjitha, jehonën që lidhet me vdekjen heroike në Kosovë më 1389. Në fund, përmenden edhe mënyrat se si emrat janë shkruar në forma të ndryshme nga noterët latinë në zonat bregdetare, si dhe medalja “Millosh Obiliq” e shkrirë në Petrovgrad, duke krijuar një pamje më të plotë të mënyrës se si figura e quajtur “hero i Kosovës” ka vazhduar të mbetet e pranishme në kujtesë, dokumentim dhe simbole.
Botuar fillimisht në Koha.net