Këtë fundjavë, qielli i natës do të ofrojë një fenomen astronomik të pazakontë: shfaqjen e një “mikrohëne blu”. Aktiviteti pritet të shihet në datat 30 dhe 31 maj, kur në horizont dhe mbi qytete do të mund të vëzhgohet Hëna në një fazë që, për shkak të kushteve të veçanta, lidhet me dy terma të ndryshëm: “mikrohënë” dhe “hënë blu”.
Koncepti i mikrohonës lidhet me mënyrën se si Hëna shfaqet nga Toka gjatë orbitës së saj. Astronomi Greg Brown ka shpjeguar se ky rast bëhet edhe më kurioz në një situatë ku, brenda të njëjtit muaj kalendarik, ndodhin dy hëna të plota. Kur kjo ndodh, hëna e dytë e plotë merr emërtimin “hënë blu”. Pikërisht kjo logjikë shërben si bazë për emrin e fenomenit që pritet të shfaqet këtë fundjavë.
Fenomeni është i rrallë pikërisht sepse hënës i duhen rreth 29 ditë për të kaluar nëpër të gjitha fazat e saj. Për këtë arsye, zakonisht në çdo muaj kemi vetëm një hënë të plotë. Por herë pas here ndodh që dy hëna të plota të bien brenda të njëjtit muaj; dhe në këtë rast, e dyta quhet “hënë blu”. Kjo e bën ngjarjen interesante edhe për ata që nuk ndjekin rregullisht astronominë, sepse shfaqja lidhet me një kalendar që nuk përputhet gjithmonë me pritshmëritë standarde.
Greg Brown ka sqaruar edhe kuptimin e termit “hënë blu” në një mënyrë më të gjerë, duke treguar se ai lidhet me madhësinë e dukshme të Hënës kur shikohet nga Toka. Në thelb, orbita e Hënës është eliptike, çka do të thotë se distanca jonë nga Hëna nuk është gjithmonë e njëjtë. Nëse një hënë e plotë ndodh kur Hëna është pranë pikës së saj më të afërt me Tokën, ajo quhet “superhënë”. Në të kundërt, nëse ndodh pranë pikës më të largët, ajo merr emrin “mikrohënë”.
Mikrohëna blu: si bashkohen dy terma astronomikë në një shfaqje të rrallë
Ndonëse emri mund të krijojë idenë se Hëna do të duket shumë e vogël në qiell, ndryshimi në madhësi nuk është i madh, të paktën jo aq sa të shihet si një kontrast dramatik. Sipas Greg Brown, një mikrohënë duket vetëm rreth 14% më e vogël se një superhënë dhe afërsisht 6% më e vogël se një hënë tipike e plotë. Kjo do të thotë se për pjesën më të madhe të vëzhguesve, dallimi mund të jetë më i vështirë për t’u vënë re pa referenca, por fenomeni mbetet i veçantë për arsye se lidhet me një konfigurim të rrallë në kalendar dhe me variacionin e distancës së Hënës.
Ritmi i këtyre dukurive ndryshon. Hënat blu, siç shpjegohet, ndodhin afërsisht çdo dy vjet, ndërsa mikrohënat shfaqen dy ose tre herë në vit. Për këtë arsye, kombinimi i të dyjave – një “hënë blu mikroskopike” – ndodh shumë më rrallë: mesatarisht vetëm një herë në disa dekada. Kjo shpjegon pse këtë fundjavë pritet të tërheqë vëmendje e madhe, si për ata që duan ta shohin me sy fenomenin, ashtu edhe për ata që janë kuriozë për shpjegimet pas termave astronomikë.
Ndërkohë, ekziston edhe një element tjetër që mund ta bëjë Hënën të duket me ngjyrë të kaltër dhe që nuk lidhet drejtpërdrejt me termin “hënë blu” të lidhur me kalendarin apo distancën. Greg Brown ka theksuar se një nuancë e kaltër mund të shfaqet kur ndodhin zjarre të mëdha pyjore ose shpërthime vullkanike. Në këto raste, në atmosferë krijohen grimca pluhuri, të cilat shkaktojnë një efekt shpërndarjeje të dritës; ky proces mund t’i japë Hënës një ngjyrim të kaltër. Pra, “ngjyra blu” mund të lidhet me kushtet atmosferike, edhe kur nuk është domosdoshmërisht rezultat i vetë fazës apo madhësisë së Hënës.
Si përfundim, spektakli i kësaj fundjave përfshin shfaqjen e mikrohonës blu në datat 30 dhe 31 maj. Fenomeni është i veçantë jo vetëm për shkak të kombinimit të dy të dhënave – dy hëna të plota brenda të njëjtit muaj dhe mikrohëna – por edhe sepse, nëse kushtet atmosferike favorizojnë shpërndarjen e dritës, Hëna mund të shfaqet me një nuancë që tërheq vëmendjen. Për t’u siguruar që ta shihni, mjafton një vëzhgim i qetë i qiellit gjatë natës, sidomos në zona me pamje të hapur.
Botuar fillimisht në Koha.net
