Kur flitet për pasuritë dhe potencialin e Kosovës, shpesh përmenden Trepça, Ujmani, turizmi dhe bukuritë natyrore, si dhe rininë e vendit. Megjithatë, një aset po aq i veçantë sa edhe këto—Mërgata—nuk është vlerësuar gjithmonë ashtu siç do të duhej. Në këtë shkrim, roli i Mërgatës trajtohet përmes etapave kryesore historike, duke u fokusuar në kontributet e saj që kanë ndikuar drejtpërdrejt në fatin e Kosovës.
Për ta kuptuar dhe vlerësuar më qartë rëndësinë e Mërgatës, duhet kthyer pas në kohë, te bashkëveprimtarët e periudhës së hershme si ajo e Nolit dhe Konicës, kur u vendosën kontaktet e para me SHBA-të. Në këtë drejtim përmenden dy organizata—Vatra dhe Lobi Shqiptaro-Amerikan—si dhe ish-kongresisti Joseph Diogardin. Këto struktura, ndër të tjera, kontribuuan për senzibilizimin e kauzës së Kosovës në një kohë kur pjesa më e madhe e botës ende nuk kishte dëgjuar për të.
Gjatë viteve të 90-ta, anëtarët e këtyre organizatave angazhuan shumë kongresmenë amerikanë si Bob Doll, Santos dhe Eliot Engel, i cili më vonë ndërroi jetë. Veprimtaria e organizuar dhe e vazhdueshme e Mërgatës ndër dekada e bëri të mundur që Kosova të kthehej në temë nëpër kancelaritë botërore, duke e vendosur çështjen në skenën ndërkombëtare përpara se vendi të përballej me skenarët më të vështirë të konfliktit.
Me formimin e LDK-së më 1989 dhe paraqitjen e Ibrahim Rugovës në skenën ndërkombëtare, çështja e Kosovës hyri në fazën e internacionalizimit. Kontakti i Rugovës me politikanë të kalibrit të lartë, i organizuar përmes rrjetit të Mërgatës në SHBA dhe Evropë, e ktheu kauzën në një sfidë të re, por edhe në një proces që kërkonte mbështetje të strukturuar nga diaspora.
Mërgata si aset kyç për Kosovën
Pas përndjekjes dhe përjashtimeve masive të shqiptarëve nga institucionet shtetërore, pjesë e të cilës përmendet edhe rrënimi i autonomisë, Kosova hyri në një krizë të paprecedentë financiare dhe ekonomike. Pikërisht në këto momente, Mërgata kishte formuar Fondin e 3%, i cili—sado pak—u shërbeu nevojave të shëndetësisë, arsimit dhe fushave të tjera. Më tej, kur makineria ushtarake, paramilitare dhe policore e forcave serbe e ashpërsoi represionin ndaj popullatës civile, Mërgata doli përsëri në skenë duke themeluar dhe mbështetur financiarisht Fondin Vendlindja Thërret për blerjen e armatimit, pasi lufta u bë e pashmangshme.
Kontributi nuk u kufizua vetëm në aspektin financiar. Mërgata u organizua nga të gjitha kontinentet dhe u bë pjesë e UÇK-së, nga ku shumë persona ranë dëshmorë dhe nuk u kthyen më në familjet e tyre. Në tekst përmendet se, sipas disa vlerësimeve, ndihmat e Mërgatës arrijnë shumën prej 2 miliardë euro. Në të njëjtën kohë, thuhet se këto fonde janë keqpërdorur nga persona të pandershëm dhe antikombëtarë, ku në mënyrë të veçantë përmendet se Fondin Vendlindja Thërret është vjedhur deri në 95% nga Shtabi i Rognerit dhe strukturat e tij kriminale, me komandantë dhe gjeneralë të rrejshëm.
Në artikull sqarohet se pas kohës së Rugovës, me ardhjen e Isa Mustafës dhe Lumir Abdixhikut në krye të LDK-së, sipas përmbajtjes së trajtuar, Mërgata u ndje se ishte lënë pas dore, pasi udhëheqja e re nuk kishte më nevojë për mbështetjen e saj. Përmendet gjithashtu se Mërgata u distancua nga PDK-ja, me arsyetimin se ishte manipuluar përmes një skenari ku Shtabi i Rognerit, sipas pretendimeve të artikullit, kishte plaçkitur Fondin Vendlindja Thërret dhe kishte tradhtuar luftën duke likuiduar kundërshtarët politikë dhe ushtarakë të FARK-ut. Në fund shtrohet pyetja se si mundet Mërgata të votojë “kastat” e kaluara politike që, sipas tekstit, e kanë plaçkitur dhe shkatërruar shtetin.
Botuar fillimisht në Bota Sot