Mungesa e menstruacioneve për muaj të tërë nuk është gjithmonë shenjë e një problemi “të përhershëm”. Në disa raste, trupi reagon ndaj ngarkesës duke “frenuar” një nga proceset më të rëndësishme hormonale. Një gjendje e tillë quhet amenorrea, dhe kur lidhet me funksionimin e trurit dhe sinjaleve hormonale, flitet për amenorrea hipotalamike. Kjo ndodh kur hipotalamusi, qendra kryesore kontrolluese në tru, nuk dërgon më sinjalet e nevojshme për sistemin riprodhues.
Amenorrea hipotalamike funksionale, e njohur shkurt si FHA, shfaqet kur hipotalamusi redukton prodhimin e hormonit çlirues të gonadotropinës (GnRH). Ky hormon luan rol kyç në rregullimin e ovulacionit dhe menstruacioneve, sepse bashkëvepron me FSH, LH dhe estrogjenin. Kur prodhimi i GnRH-së zvogëlohet, nivelet hormonale çrregullohen, dhe si pasojë menstruacionet mund të bëhen të parregullta ose të mungojnë plotësisht.
Vlen të sqarohen edhe termat që përdoren në mjekësi. Amenorrea sekondare nënkupton mungesën e menstruacioneve për më shumë se tre muaj te një grua që më parë ka pasur cikle të rregullta. Amenorrea hipotalamike është një formë e amenorres sekondare, e lidhur drejtpërdrejt me sinjalet hormonale që kontrollohen nga hipotalamusi.
Kur trupi kalon në “modalitet kursimi”, cikli mund të ndalet
Shkaqet më të shpeshta lidhen me ngarkesën fizike dhe mënyrën e të ushqyerit, por edhe me faktorë emocionalë. Marrja e pamjaftueshme e ushqimit ose kufizimi i kalorive është një nga arsyet kryesore. Po ashtu, ushqyerja jo e balancuar dhe aktiviteti fizik i tepërt mund të çojnë në çrregullime të sinjaleve hormonale. Stresi emocional ose psikologjik, si dhe përqindja shumë e ulët e yndyrës trupore, janë faktorë të tjerë të zakonshëm. Në disa raste përfshihet edhe tërësia e çrregullimeve të të ngrënit, si anoreksia nervore. Shpesh nuk është një faktor i vetëm, por një kombinim: për shembull ushtrime intensive dhe marrje e pamjaftueshme kalorish.
Kur sinjalet hormonale ndërpriten ose dobësohen, organizmi kalon në një lloj “modaliteti kursimi”. Në këtë gjendje, trupi ul funksionet që nuk i konsideron jetike për mbijetesën në atë moment. Pa nivelet e mjaftueshme të FSH-së dhe LH-së, ovulacioni dhe menstruacionet mund të ndalen. Kjo shpjegon pse ndonjëherë një periudhë e gjatë pa cikël lidhet me stilin e jetesës, peshën, sasinë e kalorive dhe nivelin e stresit, edhe kur nuk ka një shkak të dukshëm tjetër.
Shenja më tipike është mungesa e menstruacioneve për tre muaj ose më shumë. Përveç kësaj, mund të shfaqen simptoma të tjera që shpesh lidhen me ndryshime hormonale dhe gjendjen e përgjithshme të trupit. Këto përfshijnë lodhje dhe mungesë energjie, probleme me gjumin, ankth ose humor depresiv, uri e shtuar, tharje vaginale, ulje të dëshirës seksuale, rënie të flokëve dhe dhimbje koke. Simptomat nuk shfaqen gjithmonë të gjitha, por kombinimi i tyre, sidomos kur shoqërohet me mungesë cikli, e bën të domosdoshme vlerësimin mjekësor.
Diagnoza vendoset vetëm pasi përjashtohen shkaqe të tjera të mungesës së menstruacioneve, si shtatzënia, çrregullimet e tiroides ose të gjëndrave mbiveshkore. Mjeku mund të kërkojë analiza të hormoneve, përfshirë estrogjenin, prolaktinën, FSH-në dhe LH-në. Përfshihen edhe hemograma, test shtatzënie dhe, në raste të caktuara, rezonancë magnetike e hipofizës. Pasi të përcaktohet shkaku, trajtimi përqendrohet kryesisht te ndryshimet e stilit të jetesës.
Trajtimi kryesor lidhet me rregullimin e rutinës dhe ngarkesës së trupit: zvogëlimi i ushtrimeve shumë intensive, rritja e marrjes së kalorive kur është e nevojshme, shtimi në peshë dhe menaxhimi i stresit. Mund të rekomandohet këshillim me nutricionist, ndërsa te personat me çrregullime të të ngrënit ose stres të theksuar mund të ndihmojë edhe terapia kognitive-biheviorale. Në disa raste, mjeku mund të propozojë trajtim hormonal ose terapi për fertilitetin. Rikthimi i menstruacioneve shpesh kërkon tre deri në gjashtë muaj, por koha ndryshon nga një person te tjetri.
Mos t’i neglizhosh këto ndryshime është i rëndësishëm, sepse mungesa e menstruacioneve mund të ndikojë në shëndetin afatgjatë. Nivelet e ulëta të estrogjenit mund të rrisin rrezikun për humbje të masës kockore, osteoporozë dhe probleme kardiovaskulare. Mund të ndikojë edhe në fertilitet. Nga ana tjetër, ovulacioni mund të rikthehet para menstruacionit të parë, ndaj shtatzënia është e mundur edhe para se cikli të normalizohet plotësisht. Parandalimi lidhet kryesisht me ushqyerje të mjaftueshme, shmangien e kufizimit të tepërt të kalorive, menaxhimin e stresit dhe mos-teprimin me aktivitetin fizik.
Botuar fillimisht në Telegrafi
