Debati në Maqedoninë e Veriut për barazinë etnike dhe mënyrën se si funksionon një shtet multietnik mbetet ndër çështjet më të ndjeshme dhe më të pazgjidhura të tranzicionit politik. Edhe pse kanë kaluar më shumë se dy dekada nga Marrëveshja e Ohrit, që u konsiderua si gur themeli i stabilitetit institucional, perceptimi i realitetit në terren vazhdon të jetë i ndarë thellë mes komuniteteve.
Në nivel zyrtar, mesazhi politik fokusohet te progresi, integrimi dhe respektimi i të drejtave të komuniteteve. Diskursi i institucioneve thekson se mekanizmat ligjorë ekzistojnë dhe se parimet e barazisë mbrohen në dokumente. Megjithatë, në opinionin publik shqiptar, gjithnjë e më shpesh shfaqet një ndjenjë zhgënjimi: barazia, edhe kur është e garantuar në letër, nuk përjetohet gjithmonë në praktikën e përditshme institucionale.
Një nga problemet që del më shpesh është dallimi mes përfaqësimit formal dhe ndikimit real. Prania e shqiptarëve në institucione, sipas mënyrës së raportimit publik, nuk e shndërron automatikisht këtë përfaqësim në fuqi vendimmarrëse të barabartë në të gjitha nivelet. Kjo krijon perceptimin se sistemi mund të funksionojë më shumë mbi bazën e marrëveshjeve politike të përkohshme, sesa mbi një strukturë të qëndrueshme ku barazia e plotë qytetare të jetë e garantuar në mënyrë të njëtrajtshme.
Në këtë kontekst, politika shpesh shihet si një hapësirë kompromisesh të vazhdueshme. Çështjet etnike, në narrativat që qarkullojnë në publik, përshkruhen si elementë që përdoren herë si mekanizëm stabiliteti dhe herë si instrument presioni elektoral. Kjo qasje, e përshkruar shpesh si ciklike, e bën sistemin politik të duket i brishtë dhe i varur nga balanca të përkohshme pushteti. Për pasojë, konsensusi institucional paraqitet si më i dobët sesa një marrëveshje e thellë që do të mbante peshën e barazisë për të gjithë qytetarët.
Barazia e shkruar ende kërkon të bëhet barazi e jetuar
Një tjetër shqetësim që përmendet nga qytetarët shqiptarë lidhet me zhvillimin ekonomik. Në shumë raste evidentohet një pabarazi në mundësi, veçanërisht në disa rajone ku qasja në zhvillim nuk shihet si e barabartë. Po ashtu, vëmendja drejtohet te kufizimet ose zbatimi jo gjithmonë i njëtrajtshëm i gjuhës dhe të drejtave administrative. Edhe kur këto çështje janë të trajtuara në dokumente ligjore, në terren ato mbeten objekt interpretimi politik, duke sjellë pasiguri në zbatimin e standardeve.
Marrëveshja e Ohrit vazhdon të përmendet si një garanci paqeje. Megjithatë, në të njëjtën kohë ajo shihet edhe si tregues i sfidës së pazgjidhur për transformimin e shtetit në një sistem funksionalisht të barabartë për të gjithë qytetarët. Për këtë arsye, edhe pas më shumë se dy dekadash, diskutimet mbi barazinë etnike mbeten pjesë e qendrës së debatit publik, duke treguar se sfidat nuk janë vetëm të natyrës formale, por lidhen edhe me mënyrën se si mekanizmat institucionalë përkthehen në përvojën e përditshme të njerëzve.
Në përfundim, Maqedonia e Veriut vazhdon të perceptohet si një shtet në kërkim të balancës së brendshme. Shqiptarët, si pjesë kyçe e strukturës së vendit, kërkojnë jo vetëm përfaqësim formal, por edhe ndikim real dhe të barabartë në vendimmarrje. Sfidë kryesore mbetet kalimi nga barazia e shkruar në barazinë e jetuar—një proces që ende nuk ka përfunduar.
Botuar fillimisht në Bota Sot