Aktori dhe publicisti Lutfi Dervishi ka sjellë një lexim të qeverisjes përmes një termi që e ka origjinën te tradita: “Besa”. Në një diskutim mbi mënyrën se si ndërtohet besimi mes institucioneve dhe qytetarëve, Dervishi thekson se problemi kryesor nuk është thjesht premtimi politik, por mekanizmat që e bëjnë premtimin të besueshëm.
Ai e lidh konceptin e “besës” me një ide më të gjerë qeverisëse, duke e krahasuar përpjekjen për t’u mbështetur te besimi tek qasja institucionale. Sipas tij, “Besa” si ide është një nga përpjekjet konceptuale më serioze që ka dalë ndonjëherë nga një qeveri shqiptare, për të reflektuar mbi vetë mënyrën e qeverisjes. Kjo qasje, e artikuluar nga pushteti, përmendet në kontekst të qeverisjes që mban tre mandate, ku Dervishi vëren se është pranuar diçka e pazakontë për një qeveri në pushtet.
Në thelb të argumentit të tij qëndron një pyetje e drejtpërdrejtë: “A ke besë? Po institucione?” Dervishi e përdor këtë formulim për të zhvendosur diskutimin nga fjalët drejt strukturës. Ai nënvizon se besimi nuk ndërtohet me deklarata të shkurtra apo me premtime të bëra në fushatë, por me institucione që funksionojnë dhe me rregulla të qarta, të cilat mbahen edhe kur nuk janë të leverdishme politikisht. Në këtë logjikë, premtimet pa garanci institucionale nuk e krijojnë besimin që kërkohet.
Kur bën fjalë për “besa” si koncept, Dervishi e trajton atë si një vlerë që historikisht ka pasur peshë të madhe në shoqëri, por që në politikë nuk mund të përdoret vetëm si slogan. Ai e sheh si të pamjaftueshme çdo qasje që mbështetet te fjala e dhënë pa një bazë ligjore dhe pa zbatim të verifikueshëm. Në vend të kësaj, fokusi duhet të jetë te institucione, te funksionimi i tyre i qëndrueshëm dhe te mënyra si ato e kthejnë besimin në praktikë.
Një element tjetër që shfaqet në analizën e tij është reagimi ndaj idesë se qeverisja mund të mbështetet te narrativa, ndërsa realiteti i kontrollit mungon. Dervishi vë në dukje se çështja qendrore qëndron te besi—dhe te mënyra se si krijohet besimi mes qytetarëve dhe pushtetit. Për këtë arsye, ai i kërkon publikut të shikojë jo vetëm premtimin, por edhe institucionin që garanton atë që thuhet. Në këtë drejtim, ai sugjeron se besimi duhet të prodhohet nga standardet dhe proceset, jo nga fjalët.
Besimi ndërtohet me institucione, jo me premtime
Argumenti vijon me idenë se një qeveri mund të flasë për “besë”, por pa institucione të forta që sigurojnë drejtësi, qëndrueshmëri dhe përgjegjësi, fjala mbetet pa efekt real. Dervishi e përkufizon qasjen si një zhvendosje nga “premtimet” drejt “institucioneve”. Në këtë kuptim, ai e vendos theksin te mekanizmat e qeverisjes që e bëjnë besimin të prekshëm, të matshëm dhe të mbrojtshëm.
Në fund të diskutimit, mesazhi qëndron te ideja se qeverisja duhet të jetë e ndërtuar mbi rregulla dhe institucione, sepse kjo është mënyra e vetme për ta krijuar besimin. “Besa” si koncept, sipas qasjes së Dervishit, nuk e zëvendëson punën e institucioneve; përkundrazi, e nënvizon domosdoshmërinë që premtimi të lidhet me zbatimin. Kështu, besimi nuk vjen nga formulime politike, por nga besueshmëria e sistemit që vepron çdo ditë.
Botuar fillimisht në Albeu