Lëvizja studentore që sfidoi pushtetin 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit ka sjellë një ndryshim të rëndësishëm në skenën politike të Serbisë. Me premtime për luftimin e korrupsionit, rikthimin e sundimit të ligjit dhe çlirimin e institucioneve nga ndikimi partiak, Lista Studentore shfaqet si një alternativë ndaj modelit të deritanishëm të qeverisjes.
Për partinë e re politike, ndryshimi në rrugën e brendshme të qeverisjes duket i qartë. Megjithatë, kur vjen puna te marrëdhëniet me Kosovën, kufijtë e dallimeve mes Listës Studentore dhe Vuçiqit bëhen më të paqartë. Kjo ngre një pyetje thelbësore: a mjafton rotacioni në Beograd për të çuar edhe në një qasje të ndryshme ndaj shtetit të Kosovës, apo bëhet fjalë kryesisht për demokratizim të brendshëm, pa rishikuar qëndrimet tradicionale për çështjet rajonale?
Debati bëhet më i rëndësishëm pas zgjedhjeve të 25 tetorit, ku Lista Studentore shënoi një fitore historike ndaj forcës politike të Vuçiqit. Vetë Vuçiqi pranoi publikisht humbjen, duke e formalizuar kështu një kthesë të madhe në politikën serbe. Por për Kosovën, ajo që pritet të shihet tani është nëse ndryshimet në skenën e brendshme do të reflektohen edhe në politikën shtetërore ndaj Prishtinës.
Fuqia e ndryshimit në Beograd varet nga qasja ndaj Kosovës
Lista Studentore u formësua politikisht nga protestat masive që pasuan tragjedinë e 1 nëntorit 2024 në Novi Sad. Kur shembja e strehës së stacionit hekurudhor shkaktoi vdekjen e 16 personave, reagimet shoqëruan një valë të gjerë pakënaqësie ndaj institucioneve serbe. Studentët dhe protestuesit e lidhën këtë pakënaqësi me akuza për korrupsion, mungesë transparence dhe papërgjegjësi. Nga një lëvizje fillimisht protestuese, pa udhëheqje të centralizuar, studentët arritën të ndërtojnë një alternativë politike, duke përfshirë në listën e tyre akademikë, profesionistë, sipërmarrës dhe figura publike.
Ndryshe nga partitë tradicionale opozitare, të cilat për vite me radhë nuk arritën ta sfidonin seriozisht dominimin e Vuçiqit, Lista Studentore e ndërtoi mbështetjen mbi kërkesa konkrete për përgjegjësi institucionale dhe ndryshim të mënyrës së qeverisjes. Por kur çështja kalon te Kosova, vazhdimësia politike mund të jetë më e fortë. Në maj të vitit 2026, lëvizja studentore publikoi një memorandum për Kosovën, ku e cilësonte atë pjesë të pandashme të Serbisë dhe kundërshtonte pavarësinë e saj. Dokumenti kërkonte një zgjidhje në bashkëpunim me organizatat ndërkombëtare, por brenda kornizës kushtetuese serbe.
Ky qëndrim, megjithëse vjen nga një lëvizje që premton ndryshim në qeverisje, nuk e ndryshon thelbësisht vijën zyrtare të Serbisë të mbajtur gjatë qeverisjes së Vuçiqit. Të dyja palët kundërshtojnë njohjen e pavarësisë së Kosovës, edhe pse mund të ketë dallime në mënyrën se si paraqitet zgjidhja. Gjatë fushatës, kandidatët e Listës Studentore u shprehën për rishqyrtimin e të gjitha marrëveshjeve të arritura në dialogun për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, rikthimin e çështjes së statusit të saj në Kombet e Bashkuara dhe marrjen e vendimeve vetëm pas konsultimeve me serbët e Kosovës.
Në programin zgjedhor të Listës Studentore parashikohet kundërshtimi i anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare. Po ashtu, është përmendur ruajtja e institucioneve serbe të arsimit dhe shëndetësisë në Kosovë, si dhe kërkimi i autonomisë sa më të gjerë për komunitetin serb. Megjithatë, brenda kësaj lëvizjeje janë shfaqur edhe qëndrime që lënë hapësirë për një qasje tjetër negociuese. Në një debat televiziv në RTS, përfaqësuesi i Listës Studentore, Aleksandar Baucal, deklaroi se statusi i Kosovës është çështje negociatash. Ky qëndrim nxiti reagimin e Ana Bërnabiqit, nga kampi i Vuçiqit, e cila këmbënguli se statusi i Kosovës nuk mund të negociohet.
Megjithatë, ky dallim mund të ndikojë në mënyrën se si do të zhvillohej dialogu, por nuk është provë se Lista Studentore është e gatshme të pranojë pavarësinë e Kosovës. Dokumentet publike të saj vazhdojnë të mbështeten në Kushtetutën e Serbisë, duke treguar se ndryshimi në formulimin e negociatave nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshim të qëndrimit përfundimtar për statusin. Në të kundërt, diferenca më e madhe mes Listës Studentore dhe Vuçiqit qëndron në politikën e brendshme, ku lëvizja premton luftë kundër korrupsionit, hetim të pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme, reformim të institucioneve dhe krijimin e një strukture të specializuar policore në shërbim të prokurorisë. Programi prej 11 pikash synon të kufizojë ndikimin partiak mbi institucionet, të forcojë përgjegjësinë publike dhe të rikthejë besimin e qytetarëve në sistemin shtetëror.
Një tjetër dallim lidhet me organizimin politik. Ndërsa pushteti i Vuçiqit u përqendrua rreth figurës së tij, Lista Studentore është ndërtuar mbi një model më të decentralizuar. Kandidatët u propozuan përmes strukturave universitare dhe lëvizja ka një numër të madh profesionistësh pa përvojë të mëparshme në poste të larta politike. Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse ky model do të ruajë efektin e tij edhe në qeverisjen e ardhshme, përfshirë edhe ndikimin që mund të ketë në raportin e Serbisë me Kosovën.
Botuar fillimisht në Telegrafi