Kryeministri i Letonisë, Andris Kulbergs, i ka kërkuar Bashkimit Evropian që të akordojë 7 miliardë euro për të mbuluar kostot ushtarake dhe ekonomike që vendi po përballet si pasojë e luftës së Rusisë. Kërkesa vjen në një kohë kur presioni politik mbi Brukselin qëndron i lartë dhe kur çështja e çmimeve të sanksioneve dhe mbështetjes për Ukrainën po bëhet gjithnjë e më e pranishme në debatet brenda vendit.
Sipas Kulbergs, paratë duhet të vijnë nga buxheti i ardhshëm shtatëvjeçar i BE-së, brenda një Fondi të ri Konkurrueshmërie. Qëllimi është kompensimi i shpenzimeve më të larta të mbrojtjes dhe ndikimit ekonomik, veçanërisht rënien e tregtisë me Rusinë që prej pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska. Në këtë kontekst, Riga kërkon që fondet të shërbejnë si shtesë ndaj mekanizmave të tjerë të dedikuar për vendin.
Shuma prej 7 miliardë eurosh do të mbulonte pothuajse gjysmën e faturës së mbrojtjes që Letonia ka parashikuar për periudhën buxhetore shtatëvjeçare. Sipas planit të qeverisë, kjo faturë arrin në 15.1 miliardë euro. Argumenti i kryeministrit lidhet edhe me realitetin që Letonia po merr hua për të siguruar mbrojtje, jo vetëm për të mbrojtur interesat e veta, por edhe për të kontribuar në sigurinë e vendeve më gjerë në kontinent.
Letonia kërkon 7 miliardë euro për kostot e mbrojtjes
Kërkesa e Kulbergs vjen pak para zgjedhjeve kombëtare të 3 tetorit. Deri tani, Letonia ka qenë ndër mbështetëset më të vendosura të Ukrainës në Evropë, duke rritur ndjeshëm shpenzimet e mbrojtjes që nga pushtimi i plotë i Moskës. Megjithatë, sanksionet dhe rënia e tregtisë dypalëshe kanë goditur thellë lidhjet ekonomike që më parë ishin orientuar drejt lindjes. Pikërisht këto pasoja po përdoren nga partitë që thonë se Riga duhet të kërkojë më shumë në këmbim të sanksioneve dhe mbështetjes ushtarake.
Në anën tjetër, Komisioni Evropian ka propozuar një rritje të ndjeshme të fondeve të mbrojtjes në nivel BE-je në buxhetin 2028-2034. Propozimi përfshin një fond prej 125.2 miliardë eurosh për sigurinë, industrinë e mbrojtjes dhe hapësirën, të përfshirë në Fondin Evropian të Konkurrencës. Kulbergs thotë se Letonia meriton një qasje më specifike, ndërsa Brukseli ka në plan që këto para të shërbejnë për projekte në të gjithë bllokun, pa një ndarje të paracaktuar prej 7 miliardë eurosh për vendin. Sipas skemës së parashikuar, i gjithë buxheti do të mbetet subjekt i negociatave mes qeverive të BE-së dhe Parlamentit Evropian.
Në intervistën e tij, kryeministri letonez ka theksuar se vendi po çon në maksimum deficitin buxhetor dhe, përmes borxhit, po paguan mbrojtjen që shtrihet për të gjithë Evropën. Ai shtoi gjithashtu se një pjesë e madhe e shpenzimeve ushtarake të Letonisë përfundon duke u kthyer në ekonomitë më të pasura të Evropës Perëndimore, për shkak të blerjeve të armëve nga vende si Gjermania, Franca, Spanja, Suedia dhe Holanda. Kulbergs u shpreh se me këtë logjikë, ekonomitë e këtyre vendeve përfitojnë nga shpenzimet e mbrojtjes.
Gjatë fushatës zgjedhore, një argument më i mprehtë po del në pah. Ainārs Šlesers, biznesmen veteran populist dhe partia e të cilit bën pjesë në grupin e ekstremit të djathtë Patriotët për Evropën në Bruksel, thotë se Letonia duhet të kërkojë kompensim kur mbështet sanksionet e BE-së ndaj Rusisë. Šlesers dënon pushtimin e Moskës dhe deklaron se mbështetja për Ukrainën duhet të vazhdojë, por shton se vendi nuk mund të përballojë kostot për një kohë të pacaktuar. Ai tha se po humbet para duke diskutuar mënyrën për të ndihmuar Ukrainën dhe se Letonia po bëhet viktimë e këtij skenari.
Kur sanksionet e BE-së të hyjnë në një fazë rishikimi, Šlesers u shpreh se Letonia duhet të “marrë mbështetje në këmbim”. Në pyetjen nëse kjo do të thotë mosmbështetje për sanksionet, ai nuk e kërcënoi me veto, por nuk e përjashtoi mundësinë. Ai tha se nuk dëshiron të flasë për një veto “tani” dhe se beson se do të gjendet një zgjidhje “paqësore”. Šlesers ka lidhje biznesi me oligarkë rusë, ndërsa argumenton se Letonia duhet të rivendosë përfundimisht lidhjet ekonomike me Moskën dhe të mbështesë një përfundim të shpejtë të luftës.
Partia e qendrës së djathtë e Kulbergs aktualisht kryeson sondazhet, por aritmetika e koalicionit mund të ndikojë se sa larg do të ndryshojë politika e Letonisë për Rusinë pas tetorit. Partia e Fuqisë Sovrane pro-Ruse, e ekstremit të djathtë dhe e renditur e dyta në sondazhe, dëshiron të rikthejë lidhjet me Moskën, edhe pse përmendet se është e ndaluar nga partitë kryesore. Šlesers, që renditet i treti në sondazhe, shihet si partner koalicioni më i besueshëm dhe Kulbergs ka lënë derën hapur për bashkëqeverisje.
Progresivët e qendrës së majtë, të katërtit në sondazhe, paralajmërojnë se nëse Šlesers futet në qeveri, linja e Rigës ndaj Rusisë do të zbutet gradualisht. Andris Šuvajevs, kandidat për kryeministër nga kjo parti, tha se është i bindur që politika e jashtme e Letonisë ndaj Rusisë do të ndryshojë me kalimin e kohës, duke përmendur edhe përjashtime të mundshme nga sanksionet për interesat e biznesit rus dhe ministrat që, sipas tij, do të flasin me një ton më miqësor ndaj Rusisë.
Botuar fillimisht në Telegrafi
