Çdo prind dëshiron që fëmija i tij të rritet me vetëbesim, të ndihet i aftë dhe të mos ketë frikë nga sfidat. Për këtë arsye, në familje dëgjohen shpesh fjali inkurajuese, si “Ti je më i miri”, “Ti je më i zgjuari” apo “Ti mund të bësh gjithçka”. Zakonisht këto shprehje lindin nga dashuria dhe nga dëshira për ta motivuar fëmijën, por jo gjithmonë japin efektin që prindërit presin.
Kur lavdërimet janë të tepruara dhe fokusohen vetëm te epërsia—për inteligjencën, talentin ose faktin që fëmija është “më i mirë se të tjerët”—mund të krijohet një presion i brendshëm. Fëmija mund të nisë të besojë se duhet të jetë vazhdimisht i suksesshëm që të meritojë vlerësim. Në vend që të kënaqet duke mësuar, ai mund të zhvillojë frikë nga gabimet, sepse çdo dështim shndërrohet në rrezik për imazhin e vet në sytë e prindërve.
Psikologjia sugjeron se një qasje më e dobishme është ajo që e mbështet fëmijën jo vetëm te rezultatet, por te procesi. Ajo që e ndihmon fëmijën të ndërtojë besim të qëndrueshëm janë përpjekja, ushtrimi dhe mënyra si përballet me vështirësitë. Nëse fëmija mësohet të vlerësohet kryesisht për zgjuarsinë ose aftësitë e tij, ai mund t’i interpretojë dështimet si provë se “nuk mjafton”. Për shembull, një fëmijë që dëgjon vazhdimisht se është më i zgjuari në klasë mund të ndihet i pasigurt kur përballet me një detyrë që nuk ia del ta zgjidhë.
Kjo është arsyeja pse ka rëndësi të kuptohet se si tingëllon një mesazh. Kur lavdërimet janë shumë të përgjithshme dhe e lidhin vlerën e fëmijës vetëm me të qenit “më i miri”, fëmija mund të shmangë detyrat e vështira. Ai e bën këtë jo sepse nuk dëshiron të mësojë, por sepse frika e gabimit mund të jetë më e fortë se kurioziteti. Në këtë mënyrë, ai mund ta humbasë mundësinë për t’u përmirësuar, sepse sfidat e vështira nuk kthehen në hapësirë rritjeje, por në test gjykimi.
Lavdërimet që ulen te “përpjekja” forcojnë vetëbesimin
Prindërit nuk duhet të ndalojnë së inkurajuari fëmijët. Ajo që ndryshon është drejtimi i mesazhit. Në vend të lavdërimeve të përgjithshme, mund të përdoren fjali që vlerësojnë përpjekjet konkrete. Për shembull, në vend të “Ti je shumë i zgjuar”, mund t’i thuhet: “Më pëlqeu mënyra se si u përpoqe ta gjeje zgjidhjen”. Edhe kur prindërit duan të shprehin krenari, ata mund ta bëjnë këtë duke e lidhur me atë që fëmija ka bërë, jo me një etiketë të përhershme.
Në vend të “Ti je më i miri”, një alternativë më mbështetëse është: “E shoh sa shumë ke përparuar”. Kështu, fëmija kupton se vlera e tij rritet me kohën dhe përmes punës. Po ashtu, kur prindërit përdorin shprehje si “Ti gjithçka të shkon për dore”, mund të provohet: “Nuk u dorëzove, edhe pse ishte e vështirë”. Këto fjali e ndihmojnë fëmijën të kuptojë se suksesi nuk vjen vetëm kur gjithçka ecën si duhet, por edhe kur ai vazhdon përpara pavarësisht vështirësive.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm lidhet me momentet kur fëmija nuk fiton. Kur fëmija merr një notë të dobët, humbet një garë ose nuk arrin të realizojë atë që dëshironte, prindërit shpesh përpiqen ta ngushëllojnë duke i thënë se gjithsesi është “më i miri”. Megjithatë, është shpesh më efektive të pranohet fillimisht zhgënjimi. Fjalia si “E kuptoj që je mërzitur” ose “Çfarë mendon se mund të bëjmë ndryshe herën tjetër?” i ndihmon fëmijët të përballojnë emocionet dhe të nxjerrin mësim nga përvoja.
Mbështetja e prindërve nuk duhet të kushtëzohet nga notat, fitoret apo rezultatet. Ajo duhet të mbetet e lidhur me dashurinë dhe pranimin e pakushtëzuar. Vetëbesimi nuk ndërtohet duke u ndjerë gjithmonë “më i miri”, por duke e ditur se vlera personale nuk zvogëlohet nga gabimet. Një fëmijë që ndihet i pranuar edhe kur gabon ka më shumë hapësirë për të provuar gjëra të reja, për t’u përballur me sfida dhe për të zhvilluar qëndrueshmëri emocionale. Në fund, mesazhi më i thjeshtë që prindërit mund t’i përcjellin është: nuk ke nevojë të jesh gjithmonë më i miri për të qenë i vlefshëm dhe i dashur.
Botuar fillimisht në Telegrafi
