Fjalimi i Vjosa Osmanit nuk u pa vetëm si një dalje politike. Ai u lexua si portret i një egoje që nuk pranon rënien nga skena, duke e trajtuar presidencën jo si mandat të përkohshëm, por si vazhdimësi natyrore të vetes. Në vend të bilancit shtetëror, u dëgjua një ankesë; në vend të vizionit institucional, u soll vetëkeqardhje; ndërsa, në vend të përgjegjësisë, u zgjodh moralizimi ndaj të tjerëve.
Por politika nuk matet vetëm me mënyrën si flitet. Ajo ka edhe një anë që verifikohet: transparenca. Dhe këtu ngrihet pyetja më e madhe publike për pasurinë e deklaruar të familjes presidenciale gjatë viteve të pushtetit. Nëse një figurë udhëheqëse ndërton një imazh mbi pastërti morale, atëherë llogaridhënia dhe kontrolli publik bëhen pjesë e pashmangshme e mandatit.
Gjatë analizave dhe raportimeve të bazuara në deklarimet në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit, Osmani dhe bashkëshorti i saj janë paraqitur me pasuri të paluajtshme me vlerë të konsiderueshme. Sipas raportimit të Kallxo-s, në vitin 2023 familja ka deklaruar pasuri të paluajtshme në vlerë 970,760 euro. Në këtë shifër përfshihet një banim në varg prej 520 mijë eurosh dhe një tjetër në Marigona Hill prej 170 mijë eurosh.
Po kaq i rëndësishëm sa vlerat janë edhe shpjegimet për burimin e blerjes. Në deklarim, Kallxo raporton se burimi lidhej me shitjen e një shtëpie në Australi, shitjen e shtëpisë së prindërve, kursime dhe hua familjare. Megjithatë, debatet nuk u mbyllën me kaq, sepse pas këtyre raportimeve, kabineti i Osmanit doli me sqarim për Kallxo-n dhe Krypometërin.
Transparenca e pasurisë dhe roli i “Zotërisë së Parë”
Sqarimi i mëvonshëm nga kabineti kishte të bënte me pretendimin se nuk bëhej fjalë për dy shtëpi në Marigona Hill, por për vetëm një shtëpi në atë lagje. Ndërsa, tjetra lidhej me Melbourne, Australi. Edhe pse ky sqarim u dha publikisht, çështja mbetet e hapur për një shpjegim më të plotë. Përkufizimet, kronologjia e transaksioneve dhe mënyra se si janë grumbulluar mjetet—përfshirë hua, shitje, kredi dhe pagesa—kërkojnë qartësim të plotë publik, i shoqëruar me dokumente mbështetëse.
Në të njëjtën kohë, pyetje ngrihen edhe për bashkëshortin e Osmanit, Prindon Sadriu. Presidenca e ka paraqitur publikisht si “Zotëria i Parë”. Një shembull i përmendur në publikim është njoftimi zyrtar për pjesëmarrjen e tij me Osmanin në Forumin e Diplomacisë në Antalia në prill 2025. Por statusi i këtij roli mbetet subjekt i një gare informimi: a është funksion me bazë kushtetuese, a ka buxhet, protokoll, mëditje apo shpenzime udhëtimi? Sipas logjikës së llogaridhënies, kërkohet edhe qartësim nëse, kur presidentja dhe bashkëshorti kanë udhëtuar bashkë, ka pasur ndarje apo pagesa të dyfishta.
Kushtetuta e Kosovës njeh institucionin e Presidentit, por nuk krijon një pozitë të veçantë kushtetuese për bashkëshortin apo për “Zotërinë/Zonjën e Parë”. Prandaj çdo rol publik i bashkëshortit duhet të sqarohet me bazë ligjore, protokollare dhe financiare. Nëse bëhet fjalë për angazhim ceremonial, duhet të kuptohet qartë pse përfshihet, si menaxhohen kostot dhe cilat rregulla përcaktojnë mënyrën e pjesëmarrjes. Përndryshe, simbolika rrezikon të mbetet pa përgjigje reale kur pyetjet rrotullohen rreth pasurisë, privilegjeve dhe shpenzimeve.
Në fund, problemi nuk shihet thjesht si çështje personale e Vjosa Osmanit. Ai lidhet me mënyrën se si kultura politike i trajton institucionet: si pronë, si strehë personale dhe si hapësirë ku transparenca kthehet në “sulm” vetëm kur kërkohet llogari. Një republikë funksionale nuk dobësohet vetëm nga korrupsioni i madh. Ajo dobësohet edhe kur privilegji i pashpjeguar bëhet praktikë e zakonshme dhe kur moralizimi shoqërohet me mungesë përgjigjesh konkrete.
Rrjedhimisht, për të ruajtur kredibilitet institucional, pyetjet që dalin nga të dhënat e deklarimeve dhe nga mënyra e prezantimit publik kërkojnë përgjigje të drejtpërdrejta: pasuria të dokumentohet me shpjegime të qarta; udhëtimet të kenë shpenzime të publikuara; roli i bashkëshortit të ketë bazë ligjore, protokollare dhe financiare; mëditjet, nëse kanë ekzistuar, të paraqiten me tabela zyrtare; dhe çdo privilegj të ketë arsyetim publik. Në një demokraci, mandati mbaron dhe vota vendos, ndërsa transparenca mbetet kriter i domosdoshëm për të ruajtur besimin e qytetarëve.
Botuar fillimisht në Bota Sot