Eksperti i sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, Ilir Kulla, ka kërkuar që Parlamenti i Shqipërisë ta miratojë sa më shpejt ligjin për referendumet lokale dhe ato të përgjithshme. Sipas tij, miratimi i shpejtë i këtij kuadri ligjor do të krijonte mundësi që qytetarët të konsultohen më herët për projekte të rëndësishme publike, siç është përmendur edhe rasti i Zvërnecit.
Kulla ka theksuar se konsultimi i popullit nuk është diçka negative. Përkundrazi, ai e vlerëson si shenjë transparence dhe demokracie, sidomos kur bëhet fjalë për vendime të mëdha në një vend të vogël si Shqipëria. Në këtë logjikë, qytetarët marrin rol në proces dhe nuk qëndrojnë thjesht si vëzhgues të vendimeve që i prekin drejtpërdrejt.
Ndërkohë, eksperti ka paralajmëruar se procesi duhet të zhvillohet në mënyrë të rregullt institucionale. Ai ka argumentuar se mënyra e qasjes ndaj qytetarëve ka rëndësi, duke nënvizuar se nuk duhet të ketë ton arrogant apo trajtim si “të durueshëm” nga ana e institucioneve. Sipas tij, kur bëhen vendime të mëdha, parlamenti duhet të krijojë mekanizma të qartë që e bëjnë konsultimin pjesë të procesit, jo diçka të improvizuar.
Transparenca dhe demokracia kërkojnë referendum të qartë
Në analizën e tij, Kulla ka lidhur problematikën e zbatimit të ligjit me pasojat në praktikë. Ai ka vënë në dukje se thellësia e problematikës ka sjellë jo vetëm daljen e njerëzve në shesh, por edhe përplasje mes institucioneve të zbatimit të ligjit. Referenca e tij ka qenë konkretisht te përplasjet mes Prokurorisë Speciale dhe Gjykatës Speciale, një situatë që sipas tij tregon se shteti duhet të tregojë maturi në mënyrën se si reagon.
Kulla ka nënvizuar se zgjidhja nuk qëndron te një qasje që mbyll diskutimin, por te mënyra si institucionet e trajtojnë çështjen. Ai ka shprehur bindjen se parlamenti duhet të miratojë shpejt ligjin për referendumet lokale dhe të përgjithshme, në mënyrë që konsultimi të jetë i mundshëm për projektet që shtrijnë ndikim të gjerë. Në këtë kuadër, ai ka përmendur edhe shembullin e Zvërnecit, duke e parë si rast ku përfshirja e publikut është e arsyeshme.
Në vijim, eksperti ka sugjeruar se ka një mënyrë të duhur për ta bërë këtë proces. Ai ka argumentuar se nuk mund t’u thuhet qytetarëve thjesht: “Po unë i kam marrë 800 mijë dhe për katër vite do të më duroni mua”. Në interpretimin e tij, kjo qasje e zhvendos diskutimin nga interesi publik te argumenti i forcës politike, ndërsa një referendum do të mundësonte që qytetarët të dëgjohen në mënyrë të organizuar përpara se vendimet të shtrihen në terren.
Përtej argumentit për referendumin, në tekstin e tij janë ngritur edhe disa çështje të tjera që lidhen me funksionimin e shtetit dhe procedurat institucionale. Janë përmendur mangësi në mbledhjen e të ardhurave, detyrime të papaguara, probleme në investimet publike dhe shkelje në zbatimin e kontratave. Këto elemente, sipas kontekstit të dhënë, dalin si problematika që janë evidentuar nga Kontrolli i Lartë i Shtetit në raportin vjetor.
Debati për referendumet vjen edhe në një klimë ku, sipas të dhënave të përmendura, qytetarët kanë dalë në shesh prej më shumë se dy javësh për të kërkuar tërheqjen vullnetare nga detyra të Edi Ramës. Paralelisht, në tekst përmenden edhe veprimtari nga një grup aktivistësh të shoqërisë civile, të cilët kërkojnë largimin e tij. Përmendja e këtyre elementeve e vendos kërkesën për një ligj të qartë mbi referendumet në një kontekst më të gjerë të pakënaqësive dhe debatit publik.
Botuar fillimisht në Bota Sot
