Kosova synon të dyfishojë kapacitetet e energjisë së ripërtëritshme gjatë viteve të ardhshme. Por, sipas një raporti të Institutit për Politika Zhvillimore (INDEP), potenciali natyror që vendi ka në këtë drejtim nuk po shoqërohet me investime të mjaftueshme. Në këtë logjikë, pengesa kryesore nuk lidhet me atë se a ka burime të pastra, por me kushtet që projektet serioze të financohen dhe të realizohen.
Raporti titullohet “Krijimi i një Kornize të Nivelit Investues për Energjinë e ripërtëritshme në Kosovë”. Prezantimi i dokumentit e vendos energjinë e ripërtëritshme si një nga shtyllat kryesore të tranzicionit energjetik në vend. Edhe pse synimet janë të qarta, autorët e raportit theksojnë se realizimi praktik i projekteve kërkon një kornizë më të favorshme për investitorët, në mënyrë që planet të mos mbeten vetëm në letër.
Udhëheqësi i hulumtimit, Dardan Abazi, ka vënë në pah se Kosova vazhdon të mbështetet kryesisht në prodhimin e energjisë nga linjiti. Sipas tij, rruga e duhur është rritja graduale e pjesëmarrjes së burimeve të ripërtëritshme në sistemin energjetik të vendit. Kjo nënkupton jo vetëm shtim të kapaciteteve të reja, por edhe zhvillim të një sistemi më të përshtatshëm për burime të ndryshme, duke i dhënë energjisë së pastër peshën që i takon në planifikimin afatgjatë.
Në këtë kontekst, Abazi ka argumentuar se Kosova ka qenë për një kohë të gjatë e ndërtuar mbi themelet e sistemit energjetik që lidhet me linjitin. Megjithatë, kërkesa sot është kalimi gjithnjë e më i madh drejt burimeve të ripërtëritshme. Ai e sheh këtë kalim si një mënyrë për të sjellë energji më të pastër, për të mbrojtur mjedisin dhe për të mundësuar një sistem energjetik fleksibil, i hapur dhe konkurrues, i cili mund të shërbejë edhe si bazë për integrimin më të shpejtë në tregun rajonal.
Potenciali i burimeve ekziston, por duhen investime dhe kushte
Hartuesja e raportit, Zanfina Kabashi, ka theksuar se sfida kryesore nuk është mungesa e potencialit natyror për energji të ripërtëritshme. Përkundrazi, sipas saj, problemi qëndron te krijimi i kushteve për të mundësuar financimin dhe zbatimin e projekteve. Kur këto kushte mungojnë ose nuk janë të qëndrueshme, edhe idetë e mira dhe planet për rritje të kapaciteteve nuk përkthehen lehtë në investime reale në terren.
Raporti i INDEP-it lidhet ngushtë me nevojën për një “kornizë të nivelit investues”, që të rrisë besimin e investitorëve dhe të ulë pasigurinë. Qëllimi, siç del nga dokumenti, është që Kosova të mund të ecë drejt objektivave të saj për rritje të energjisë së pastër, duke e trajtuar tranzicionin energjetik jo vetëm si çështje teknike, por edhe si çështje e politikave, rregullave dhe mekanizmave financues.
Në vlerësimin e raportit, qëndrimi aktual i sistemit energjetik, ku linjiti ende dominon prodhimin, e bën edhe më të rëndësishme krijimin e hapësirës për projekte të ripërtëritshme. Kjo kërkon një qasje që të mos fokusohet vetëm te burimet natyrore, por të adresojë pengesat që lidhen me financimin, zbatimin dhe qëndrueshmërinë e projekteve. Ndërkohë, aspirata për dyfishim të kapaciteteve të energjisë së ripërtëritshme mbetet objektiv i qartë, por sfida e investimeve kërkon zgjidhje konkrete.
Botuar fillimisht në Koha.net