Rrëfimi i diplomacisë serbe për një marrëveshje të mundshme për hapjen e zyrave konsullore në Shkodër dhe Bujanoc u shndërrua shpejt në lajm të madh në Beograd. Deklarata erdhi nga ministri serb i Jashtëm, Marko Gjuriç, i cili tha për “Radio Beograd” se është arritur një marrëveshje në parim, e cila do të hapte rrugën për hapa konkretë në fushën konsullore.
Në Tiranë reagimi erdhi i qartë dhe i matur. Ministri i Punëve të Jashtme, Ferit Hoxha, u distancua nga mënyra se si ky informacion u paraqit fillimisht nga Beogradi, duke nënvizuar se lajmi nuk doli nga autoritetet zyrtare shqiptare. Në qëndrimin e tij u theksua edhe se Shqipëria nuk po e trajton çështjen si të mbyllur, por si proces që kërkon sqarime dhe vendimmarrje të mëtejshme.
Në këtë kuadër, palët kanë paraqitur objektiva të ndryshme. Shqipëria ka deklaruar se ka kërkuar hapjen e një Konsullate të Përgjithshme në Luginën e Preshevës. Serbia, nga ana e saj, pretendon se ka kërkuar të njëjtën gjë, por në Shkodër. Pra, edhe pse bëhet fjalë për të njëjtin lloj përfaqësimi konsullor, vendndodhja e synuar në secilën anë nuk përputhet.
Reciprociteti është parim, por procesi nuk është i finalizuar
Pavarësisht termave të përdorur publikisht, fakti që del nga komunikimet zyrtare është se “asgjë nuk është finalizuar”. Informacionet që qarkullojnë flasin për faktin se veprimet do të ndërmerren vetëm pasi të ketë dakordësi të plotë për çdo aspekt të procesit. Kjo e bën të rëndësishme dallimin mes një marrëveshjeje në parim dhe një vendimi të përfunduar, i cili do të mundësonte hapje institucionale pa hapësira për diskutim të mëtejshëm.
Ferit Hoxha ka theksuar një element thelbësor të qasjes shqiptare: reciprociteti është parim themelor, por nuk do të thotë automatikisht barazi mekanike e interesave. Qasja e Tiranës, sipas këtij këndvështrimi, lidhet me një interes konkret dhe të vonuar, që ka të bëjë me praninë e një shërbimi konsullor të përhershëm në një zonë ku jeton një komunitet i madh e i rëndësishëm shqiptar. Ky synim nuk lidhet vetëm me çështje administrative, por edhe me mundësinë e qytetarëve për mbështetje të drejtpërdrejtë.
Prania konsullore në Luginën e Preshevës është parë nga pala shqiptare si një mënyrë për t’u ardhur më afër qytetarëve shqiptarë në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë. Në këtë narrativë, qëndrimi konsullor do të nënkuptonte lidhje më të forta me shtetin amë dhe mbrojtje më efektive të të drejtave të tyre legjitime. Por, njëkohësisht, Hoxha ka vënë në pah se debati publik shpesh devijon nga këto përfitime praktike, duke u përqendruar te hamendësime mbi “interesat e serbëve në Shkodër”.
Ndërkohë, në këtë çështje hyn edhe një dimension historik që e ngarkon diskutimin. Kujtimet e asaj periudhe rikthehen në vëmendje pas pushtimit të Shkodrës nga forcat serbo-malazeze gjatë Luftërave Ballkanike. Në atë kohë, Mbretëria Serbo-Malazeze mbajti prani diplomatike dhe konsullore në Shkodër, një prani që u ruajt në forma të ndryshme deri në periudhën e Ahmet Zogut, kur u mbyll dhe u largua nga Shkodra. Për këtë arsye, kërkesa e sotme e Beogradit për konsullatë në Shkodër nuk shihet thjesht si çështje teknike, por edhe si rikthim i një simbolike që një pjesë e komunitetit në zonë e mban mend.
Botuar fillimisht në Bota Sot