Spanja dhe Argjentina do të luajnë sonte finalen e Kupës së Botës në futboll. Kur më pyesin “me kë je”, unë nuk e kthej pyetjen te ekipet që dalin në fushë atë natë. Për mua ka vetëm një kampion: Kosova. E kam fjalën për djemtë që djersitin fanellën e saj dhe që, përtej çdo rezultati, më bëhen heronjtë e mi.
Rrjedhja e kësaj ndjenje nuk ka ardhur nga një moment i vetëm. Është ndërtuar përmes historish të vogla, që ndodhin brenda familjes dhe pastaj lënë gjurmë edhe te mënyra si e sheh identitetin. Kur Adi kishte arritur moshën e shkollës, nëna e tij mori një vendim të madh. Ai ishte boshnjak etnik, me origjinë nga zonat e Malit të Zi. Jetonte në Prishtinë dhe, në shtëpi, flitej ajo që atëbotë quhej gjuha serbokroate, ndërsa sot emërtohet zyrtarisht gjuha boshnjake.
Por nëna e Adit nuk donte që i biri të rrëshqiste një ditë drejt një jete që do ta largonte nga rrënjët e tij në Kosovë. Ajo e regjistroi djalin në shkollë në një klasë ku mësimi zhvillohej në gjuhën shqipe. Qëllimi i saj ishte i qartë: të mos bëhej serb dhe të mos martohej me ndonjë serbe. Ishte viti 1980, kur vendimet e tilla kishin peshë të veçantë dhe kur orientimi i fëmijës drejt një identiteti kulturor mund të ndryshonte gjithë rrjedhën e jetës.
Në shkollë, Adi u bë shoku im i ngushtë. M’u kujtua shpesh se si ai pranohej si njeri, jo si “kategori”. Edhe vajzat shqiptare, edhe ato serbe e mbanin afër, sepse mes tyre nuk kishte vend për diskriminim. Adi mbeti i pashëm dhe, me kohën, situata u bë edhe më e qartë: ai nuk kishte për të jetuar me frikë se do t’i mohohej vetja. Në moshën 17-vjeçare, kur u gjend para thirrjes për ushtri dhe po e kërkonte një rrugë tjetër, ai shkoi në Gjenevë. Pikërisht aty, në atë periudhë, ai u martua me një grua marokene.
Një episod më ka mbetur i gjallë. Vjet, kur ishim në makinën e tij, duke udhëtuar nga Gjeneva në Basel, e pyeta: “Çka je ti? Çfarë e ndien veten se je?” Nuk e lashë të paqartë, sepse e dija që përgjigjja e tij do të tregonte shumë. Ai kishte të veshur fanellën “Dardanët” dhe rreth qafës mbante shallin “Kosova”. Tek po e jepte makinën në autostradë, më tha pa hezitim: “Jam kosovar. Nuk mund të asgjë tjetër përveç kosovar”, dhe preku shallin teksa e thoshte. Për mua, kjo ishte një lidhje e drejtpërdrejtë mes asaj që kishte mësuar dhe asaj që e mbante ende si identitet.
Teksa flasim për gjuhën, Adi kishte një rrugëtim që e shpjegon tërë historinë. Njëmbëdhjetë vjetët e shkollimit në gjuhën shqipe e kishin mësuar që të fliste shqip në mënyrë sa të mos dallohej se nuk e kishte gjuhë amtare. Edhe pse, në përdorimin e përditshëm, i vëreheshin defekte të vogla të nyjave apo të rimarrjes së kundrinës, thelbi ishte i pandryshueshëm: ai dinte të komunikonte pa u ndjerë i huaj. Kjo nuk ishte thjesht çështje klase apo teksteve, por përkushtim i vazhdueshëm. Një identitet nuk jeton vetëm në letër—jeton në mënyrën si e mban mend gjuhën dhe si e lidh atë me njerëzit.
Para ndeshjes në Basel, ne marshuam së bashku tok me “Dardanët” drejt stadiumit. E mbanin afërsinë siç bëjnë tifozët e Prishtinës kur janë nxënës—me zhurmë, me kapela, me shalle rreth gojës, siç e kërkon emocioni i asaj nate. Ai mbante gjithçka që lidhej me Kosovën dhe atëherë u ndjeva se solidariteti nuk ishte vetëm britmë në stadium: ishte formë për të thënë “jemi këtu”. Për mua, kjo është edhe arsyeja pse, kur vjen një final e Kupës së Botës dhe njerëzit kërkojnë një përgjigje të shpejtë, unë nuk e kthej shikimin te Spanja apo Argjentina. Kampioni, në mendjen time, mbetet Kosova.
Kampione e botës për mua është Kosova, jo vetëm rezultati në fushë
Siç e mbaj mend Adin, ai nuk kishte nevojë të arsyetonte. Më mjaftonte t’i shihja fanellën “Dardanët” dhe shallin “Kosova” teksa e ndiente vetveten, pa e fshehur. Për mua, kjo është “kupë bote” në kuptimin më të gjerë: kur një komb, pavarësisht se sa larg mund të jetë nga skenat kryesore, gjen mënyrën për të qenë krenar. Sonte, ndërsa Spanja dhe Argjentina zbresin në fushë, unë e mbaj vëmendjen te heronjtë e mi—djemtë që përfaqësojnë Kosovën me fanellën e tyre dhe që i kthejnë emocionet në identitet. Për mua, kjo mjafton që të thuhet: Kosova është kampione.
Botuar fillimisht në Koha.net