Demokracia nuk matet vetëm me numrin e institucioneve që krijohen, por me mënyrën si njerëzit sillen në jetën publike. Në realitet, sfida më e madhe e shqiptarëve në shekullin 21 nuk është ndërtimi i strukturave të reja demokratike. Më e vështira është formimi i një kulture demokratike që respekton mendimin ndryshe, vlerëson meritën, kërkon përgjegjësi dhe vendos interesin publik mbi interesin partiak.
Kanë kaluar më shumë se tri dekada nga rënia e komunizmit në Shqipëri dhe po aq nga vendosja e pluralizmit politik në Kosovë. Sot, shqiptarët jetojnë në kushte dukshëm të ndryshme nga ato që ekzistonin para viteve 1990: ka zgjedhje, parti politike, media të lira, organizata të shoqërisë civile dhe institucione publike të krijuara sipas modelit demokratik perëndimor. Këto ndryshime kanë sjellë mundësi dhe hapësirë të re për pjesëmarrje qytetare.
Megjithatë, pavarësisht kësaj, shumë probleme të jetës publike dhe politike vazhdojnë të jenë të pranishme. Arsyeja kryesore lidhet me një hendek mes lirisë politike që u fitua dhe kulturës politike që nuk u krijua në të njëjtën masë. Me fjalë të tjera, u ndërtuan institucionet e demokracisë, por nuk u kuptua plotësisht logjika mbi të cilën ato funksionojnë. Si pasojë, disa sjellje, qëndrime dhe mënyra të të menduarit që vinin nga e kaluara vazhdojnë të ndikojnë edhe sot.
Problemi i sferës publike nuk është i panjohur në teorinë politike. Ideja e sferës publike qëndron aty ku qytetarët diskutojnë çështjet e përbashkëta në mënyrë racionale dhe ku argumenti mban më shumë peshë sesa pozita, pushteti apo ndikimi. Në një mjedis të tillë, debati nuk kthehet në betejë mes palëve që mbrojnë vetëm interesat e tyre, por në kërkim të arsyes më bindëse për çështje konkrete. Kur kjo logjikë nuk funksionon, debati publik shpesh dominohet nga përkatësia politike, jo nga forca e argumentit.
Kultura demokratike nis kur argumenti peshon më shumë se pozita
Në këtë kontekst, gazetaria profesionale merr një rol të veçantë si instrument i interesit publik. Zhvillimi i debatit qytetar ka nevojë për informacion të saktë, të verifikueshëm dhe të paraqitur në mënyrë të përgjegjshme. Gazetaria e mirë nuk është vetëm transmetim lajmi, por mbështetje për të kuptuar çfarë po ndodh në shoqëri dhe pse. Ajo ndihmon që qytetarët të kenë bazë për të vlerësuar pretendimet, për të analizuar vendimet dhe për të kërkuar përgjegjësi.
Ndërkohë, kur debati publik mbyllet brenda kornizave partiake, vështirësohet edhe procesi i përgjegjësisë. Në vend të dialogut mbi argumentet, rritet prirja për përplasje mbi etiketimet dhe besnikërinë e verbër. Kjo e largon shoqërinë nga ideja se demokracia është edhe mënyrë e të menduarit, edhe mënyrë e të jetuarit në komunitet. Përkufizimi i demokracisë vetëm si “formë qeverisjeje” bëhet i pamjaftueshëm kur kultura politike nuk përshtatet me parimet e saj.
Vetëm krijimi i një kulture demokratike që i qëndron mendimit ndryshe, që e sheh meritën si vlerë dhe që e vendos interesin publik në qendër, mund ta bëjë demokracinë më shumë sesa një strukturë. Demokracia atëherë funksionon si mjedis ku argumenti ka peshë, ku qytetarët arrijnë të diskutojnë çështjet reale pa u udhëhequr vetëm nga afërsia partiake, dhe ku institucionet janë në shërbim të qytetarëve, jo të interesave të ngushta. Kjo është sfida që kërkon kohë, që kërkon vullnet dhe që kërkon ndryshim të thellë në mënyrën si shoqëria e kupton rolin e lirisë politike.
Botuar fillimisht në Koha.net