Më 19 korrik 2022, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut hapën zyrtarisht negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Katër vjet më pas, procesi mbetet një nga ngjarjet më të rëndësishme të rrugës integruese të Tiranës dhe Shkupit, pas një serie hapash politikë e vendimesh që shtrinë rrugën nga statuset kandidate deri te tryeza e parë për bisedime me BE-në.
Gjatë konferencës së parë ndërqeveritare mes Shqipërisë dhe Bashkimit Evropian, kryeministri Edi Rama u ndal te roli i procesit të integrimit për rajonin. Ai tha se Evropa mundëson që Ballkani Perëndimor të jetë një vend me paqe dhe prosperitet. Deklarata u dha në kontekstin e nisjes së negociatave, që për të dy vendet shënon një fazë të re, ku vendosen kërkesa konkrete dhe avancohen reforma në fusha të ndryshme, sipas kalendarit të BE-së.
Në të njëjtën konferencë, kryeministri maqedonas Dimitar Kovaçevski theksoi se pas 17 vjetësh që nga marrja e statusit kandidat, hapet një perspektivë e re për qytetarët e vendit të tij dhe se shteti po i bashkohet BE-së. Kovaçevski e vendosi theksin te koha e gjatë e pritjes dhe te fakti që, pavarësisht pengesave gjatë rrugës, negociatat u hapën përfundimisht.
Hapja e bisedimeve për Shkupin dhe Tiranën erdhi pas një vendimi të rëndësishëm politik në mesin e korrikut të vitit 2022. Më 16 korrik 2022, Kuvendi i Maqedonisë Veriore miratoi një propozim francez, i cili mundësoi heqjen e vetos së Bullgarisë për nisjen e negociatave me Shkupin. Ky moment rezultoi kyç, sepse bllokimi bullgar kishte zgjatur dhe kishte kushtëzuar ecjen e procesit.
Për Maqedoninë e Veriut, rruga drejt hapjes së negociatave nisi më herët. Vendi mori statusin e shtetit kandidat në vitin 2005. Më 2009, Komisioni Evropian rekomandoi hapjen e negociatave për anëtarësim, por me një kusht: zgjidhja e mosmarrëveshjeve rreth emrit me Greqinë fqinje. Në vitin 2018, çështja e emrit u zgjidh dhe procesi mori një orientim të ri, duke hapur rrugën për rifillimin e diskutimeve.
Rruga katërvjeçare drejt BE-së: nga statusi kandidat te negociatat
Pasi u zgjidh çështja e emrit në 2018, nisja e procesit u vendos fillimisht nga Franca. Franca kërkoi ndryshimin e metodologjisë në negociatat e anëtarësimit. Ndërkaq, në fund, Bullgaria e bllokoi sërish procesin, duke e kushtëzuar hapjen me zgjidhjen e mosmarrëveshjes për gjuhën dhe historinë. Këto pika u kthyen në pengesa që ndikuan drejtpërdrejt në ritmet e negociatave dhe në mundësinë që Shkupi të hynte në fazën e bisedimeve të mirëfillta.
Edhe Shqipëria pati një trajektore të ngjashme, por me një kronologji të ndryshme. Shqipëria mori statusin e kandidatit në vitin 2014 dhe nga viti 2018 ka pasur rekomandim për nisjen e negociatave. Megjithatë, për shkak se Shqipëria u përfshi në paketën e njëjtë me Shkupin, ajo u desh të priste që Maqedonia e Veriut dhe Bullgaria të arrinin pajtim për dallimet që kishin bllokuar procesin. Pikërisht ky element lidhës mes dy vendeve shpjegon se pse negociatat u hapën në të njëjtën kohë, më 19 korrik 2022.
Nisja zyrtare e negociatave më 19 korrik 2022 i vendosi të dy vendet në një fazë ku diskutimet me BE-në shkojnë përtej deklaratave politike dhe përfshijnë trajtim të çështjeve institucionale e të reformave sipas logjikës së procesit. Në këtë kuadër, mesazhet e dhëna nga kryeministrat gjatë konferencës së parë ndërqeveritare u lidhën me idenë e paqes, prosperitetit dhe perspektivës europiane, ndërsa vendimet paraprake—nga propozimi francez i 16 korrikut 2022 te heqja e vetos bullgare—u shfaqën si hapat që e bënë të mundur këtë moment.
Botuar fillimisht në Bota Sot