Në qytetin e qetë të minierave të Swartruggens, një gjykatë e vogël po përgatitet të vendosë për fatin e pesë shtetasve meksikanë të akuzuar për një operacion të madh të paligjshëm të drogës. Pas arrestimeve që u pasuan nga një bastisje në një fermë të largët në provincën veriperëndimore, autoritetet thanë se kishin zbuluar një laborator të madh për prodhimin e metamfetaminës me vlerë rreth një miliard rand (60 milionë dollarë). Çështja që pritet të shqyrtohet lidhet me një dilemë të drejtpërdrejtë: lirim me kusht apo mbajtje në paraburgim.
Ky rast nuk paraqitet si i izoluar. Ai i përket një modeli që, sipas hetuesve dhe ekspertëve të krimit të organizuar, po shfaqet gjithnjë e më qartë në brendësi të Afrikës së Jugut. Metamorfinë nuk po trafikohet vetëm, por po lidhet me struktura prodhimi që shtrihen në zona rurale. Laboratori në Swartruggens u cilësua si një nga katër vendet kryesore të metamfetaminës të lidhura me kriminelë meksikanë, të zbuluara në Afrikën e Jugut brenda vetëm dy viteve.
Gjatë vitit 2024, policia çmontoi një strukturë të madhe metamfetamine me vlerë rreth 105-110 milionë dollarë në një fermë pranë Groblersdal në Limpopo. Më vonë atë vit, u zbulua edhe një laborator tjetër me vlerë afërsisht 5-6 milionë dollarë pranë Tshwane. Ai u pasua nga arrestime gjatë vitit të kaluar në Mpumalanga, duke treguar se rrjeti po shtrihej në disa rajone. Kur policia hyri në fermën North West në maj, gjeti 481 kilogramë metamfetaminë, si dhe kontejnerë me kimikate dhe armë zjarri.
Ndër të arrestuarit në këtë aksion ishin shtetasit meksikanë Fabian Astorga, Jesus Alonso Medina Astorga, Luis Alberto Ramirez Rios, Jose Andres Medina dhe Jacquelin Lopez Madrid. Ata akuzohen së bashku me të bashkëpandehur afrikano-jugorë. Hetuesit vënë në dukje se të gjitha vendet e goditura kanë ndjekur një logjikë të ngjashme: tokë bujqësore të largëta, distanca të gjata nga qytetet dhe izolim i mjaftueshëm për të kaluar pa u vënë re. Ky kombinim lehtëson aktivitetin kriminal, sepse zvogëlon shanset e zbulimit të hershëm.
Prodhimi po zhvendoset brenda Afrikës së Jugut
Për hetuesit, modeli po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u injoruar. Në disa raste, meksikanët po bashkëpunojnë gjithnjë e më shumë me bashkëpunëtorët vendas në zonat rurale ku zhvillohet prodhimi. Ky fakt sugjeron një ndryshim: nga trafikimi i metamfetaminës drejt prodhimit të saj në terren. Hulumtuesi i krimit të organizuar Julian Rademeyer i ka vlerësuar këto zhvillime si një strategji të qëllimshme, duke theksuar se bëhet fjalë për një model ku anëtarë të karteleve meksikane ofrojnë “franchising”, duke zhvendosur kimistët në zona të largëta rurale dhe ferma.
Sipas përshkrimit të hetuesve, qasja është ndërtuar për më shumë se një dekadë. Logjika është e thjeshtë: prodhimi bëhet më afër tregut të konsumatorëve, ulen kostot e transportit dhe zvogëlohet ekspozimi ndaj zbatimit të ligjit në kufi dhe në det. Por çështja se si u përhap rrjeti ka një histori më të hershme se vetëm Afrikën e Jugut. Studiuesit e gjurmojnë aktivitetin e hershëm në Nigeri, ku grupet lokale prodhonin metamfetaminë me përfshirjen e Meksikës rreth vitit 2016. Më pas, rrjetet u përhapën nëpër Afrikën Lindore, pastaj në jug përmes Mozambikut dhe Botsvanës, përpara se të arrinin në Afrikën e Jugut më vonë.
Për vite të tëra, në rrugë flitej për “metamfetaminë meksikane”, shpesh duke u supozuar se importohej. Tani, sipas analistëve, zinxhiri i furnizimit po zhvendoset. Rademeyer ka theksuar se kimistët e kartelit po dërgohen në vend, duke e zhvendosur prodhimin nga jashtë në brendësi të kontinentit. Kjo nënkupton se rrugë të shumta furnizimi vazhdojnë të ushqejnë tregun e Afrikës së Jugut, por ndryshimi kryesor shihet në rritjen e prodhimit vendas.
Metamfetamina dominon pjesë të tregut të drogës së paligjshme në Afrikën e Jugut, sepse drogë më të shtrenjta si kokaina dhe heroina nuk janë të arritshme për shumë përdorues, duke krijuar një kërkesë të qëndrueshme për stimulues më të lirë. Eksperti i krimit Willem Els e lidh fitimprurinë jo vetëm me kërkesën, por edhe me kushtet lokale. Ai thotë se prodhimi vendas u leverdis karteleve për shkak të mbrojtjes nga policia dhe përfshirjes së dyshuar të politikanëve të korruptuar, duke i bërë operacionet më të pazbuluara dhe të mbrojtura.
Një komision i veçantë hetimor për zbatimin e ligjit ka dëgjuar dëshmi që pretendojnë korrupsion të thellë brenda strukturave të policisë, përfshirë dërgesa të humbura droge dhe përfshirje të brendshme në raste të mëdha. Në një rast nën shqyrtim përfshihet vjedhja e 541 kilogramëve kokainë, të sekuestruar në vitin 2021 dhe më pas e marrë nga një strukturë policore, një veprim që hetuesit mendojnë se ishte “punë e brendshme”. Ish-ambasadori i Interpolit Andy Mashiale ka thënë se problemi është i dukshëm në terren, duke theksuar se nuk ka mënyrë që policia të mos i njohë laboratorët. Sipas tij, korrupsioni luan rol vendimtar, ndërsa oficerë të vendosur në zona rurale shpesh ishin në dijeni për aktivitetin e dyshimtë, por nuk vepruan.
Botuar fillimisht në Telegrafi