Në 98-vjetorin e lindjes dhe në prag të 10-vjetorit të emërimit kardinal të Ernest Simoni-Troshanit, shqiptarët kudo ku ndodhen shprehin respekt, mirënjohje dhe krenari për një figurë të shquar të Kishës Katolike dhe për rolin e tij në historinë kombëtare. Përtej një feste ditëlindjeje, nderimi për Kardinalin Simoni shndërrohet në homazh për një jetë të përkushtuar ndaj Zotit dhe një dëshmi të qëndres përballë diktaturës komuniste.
Kardinali Ernest Simoni-Troshani i përket brezit të klerikëve shqiptarë që përjetuan drejtpërdrejt përndjekjen e ashpër të regjimit komunist. Jeta e tij u shënua nga burgimi dhe vuajtjet, por ai nuk hoqi dorë nga besimi. Historia e tij thekson se njeriu mund të privohet nga liria fizike, ndërkohë që mbetet i lirë në ndërgjegje, dhe mund të përballet me padrejtësi pa e humbur dinjitetin.
Në këtë kuptim, Kardinal Simoni nuk paraqitet vetëm si një figurë e rëndësishme brenda Kishës Katolike. Ai shihet edhe si simbol i qëndresës shpirtërore të shqiptarëve, si dëshmitar i një periudhe kur diktatura komuniste enveriste u përpoq të shuante çdo shprehje të lirë të besimit fetar. As dhuna dhe as kërcënimet nuk ia thyenën shpirtin, duke e bërë përkujtimin e tij një kujtesë të fortë për çmimin që shqiptarët kanë paguar për lirinë e besimit dhe të ndërgjegjes.
Emërimi kardinal më 19 nëntor 2016, një kujtesë për qëndresën
Emërimi i tij kardinal erdhi si një nderim i veçantë për jetën dhe dëshminë e tij. Papa Françesku e emëroi Kardinal Ernest Simoni-Troshanin më 19 nëntor 2016. Sipas kalendarit të përkujtimit, në nëntor 2026 shënohet dhjetëvjetori i këtij emërimi, një moment tjetër për të vlerësuar peshën e figurës së tij si për Kishën, ashtu edhe për kombin shqiptar. Megjithatë, nderimi nuk mjafton të mbetet vetëm në nivel simbolik, por shpresohet të shërbejë si thirrje për ndërgjegjen kombëtare.
Mesazhi që shoqëron përkujdesjen ndaj figurës së Kardinal Simoni-Troshanit lidhet edhe me nevojën për përballje të plotë me të kaluarën. Më shumë se tri dekada pas rënies së komunizmit, Shqipëria ende përballet me kërkesën për një qasje të sinqertë dhe zyrtare ndaj krimeve të diktaturës. Viktimat e përndjekjes politike dhe fetare, theksohet në këtë përkujtim, meritojnë drejtësi historike, familjet e tyre meritojnë të vërtetën, ndërsa brezat e rinj meritojnë ta njohin të kaluarën pa heshtje, shtrembërime apo nostalgji për diktaturën komuniste.
Përballja me të kaluarën, sipas kësaj logjike përkujtimore, kërkon dokumentimin e krimeve dhe zbardhjen e fatit të të zhdukurve, ruajtjen e kujtesës për ish-të burgosurit politikë dhe vlerësimin e atyre klerikëve, të gjitha feve, si dhe intelektualëve e patriotëve që u përndoqën ose u përjashtuan nga jeta kulturore e kombit. Në këtë kontekst përmenden figura si At Gjergj Fishta, Ernest Koliqi, Faik Konica dhe Martin Camaj, si pjesë e trashëgimisë që duhet njohur dhe vlerësuar pa paragjykime ideologjike.
Në vijim të këtij diskutimi, artikulimi i kujtesës vendos theksin edhe te aspirata evropiane e Shqipërisë dhe mesazhi që përcillet brenda këtij debati. Thuhet se në Evropë nuk shkohet thjesht me përparim ekonomik apo me anëtarësim në institucione ndërkombëtare, sepse Evropa përfaqëson vlera themelore: lirinë, demokracinë, respektin për të drejtat e njeriut dhe përgjegjësinë për të vërtetën historike. Ndërkohë që përmendet qartësisht se në Evropë nuk mund të shkohet me Enver Hoxhën, theksi vihet te domosdoshmëria për të mos lënë pa zgjidhur llogarinë me të kaluarën diktatoriale dhe për të mos relativizuar apo harruar krimet e regjimit.
Për më tepër, theksohet se qëllimi i përballjes nuk është të ushqehet urrejtje apo të ndahen shqiptarët përgjithmonë. Synimi është të ndërtohet një themel i përbashkët i së vërtetës, drejtësisë dhe respektit për dinjitetin njerëzor. Pa këtë themel, pajtimi rrezikon të mbetet vetëm një fjalë pa përmbajtje reale. Në fund, për 98-vjetorin e lindjes, komuniteti shqiptaro-amerikan shpreh dashurinë, mirënjohjen dhe respektin e thellë për Kardinal Ernest Simoni-Troshanin, duke e parë jetën e tij si dëshmi se besimi mund të mbijetojë edhe në rrethanat më të vështira dhe se dinjiteti nuk shlyhet as nga periudhat më të errëta.
Botuar fillimisht në Bota Sot