Faik Konica e shikonte futbollin me një skepticizëm që e veçon mes figurave të njohura të kulturës shqiptare. Në komentet e tij të asaj kohe, ai nuk e trajtonte këtë sport si diçka thjesht argëtuese, por si një fenomen që s’ka rrënjë te zakonet e Shqipërisë. Konica shkruan se “lodra e topit me këmbët” është, në thelb, një rast kumari, ku “e lozin një grusht burrash dhe mijëra të tjerë bëjnë bast kush do të fitojë”. Për të, futbolli nuk sillte përfitim as për shëndetin, as për mendjen.
Në numrin e 28 tetorit të vitit 1938 të gazetës “Dielli”, redaktori Faik Konica publikoi komentin e tij për këtë sport. Ai e cilësonte futbollin një “importim qesharak pa rrënjë në zakonet e Shqipërisë”. Sipas logjikës së tij, entuziazmi rreth ndeshjeve nuk mbështetej në një vlerë të brendshme kulturore, por nxitej nga dinamika e basteve dhe nga fakti që pjesa më e madhe e shikuesve lidhet me fatin e rezultatit.
Ndërsa Konica, në vitet e tij, e kritikonte futbollin si një lojë që sjell ndikim të keq tek njerëzit, shkrimtarë të tjerë me famë botërore kanë lënë pas thënie që e paraqesin futbollin si një burim frymëzimi. Albert Camus, për shembull, ka shprehur se “Gjithçka që di për përgjegjësitë dhe moralin ia detyroj futbollit”. Në të njëjtën linjë, dramaturgu dhe poeti skocez Walter Scott ka shkruar: “Jeta vetë është një lojë futbolli”. Po për Jean-Paul Sartre, futbolli merr një dimension të veçantë dramatik: “në futboll, gjithçka komplikohet me praninë e skuadrës kundërshtare”.
Mes Konicës dhe lavdërimeve: futbolli si bast dhe si mësim moral
Kritika e Konicës lidhet edhe me idenë se futbolli nuk shërben si veprim që i çon njerëzit drejt përmirësimit të tyre. Në të njëjtin koment, ai e përmbledh mekanizmin: një grup i vogël merret me lojën, ndërsa shumë të tjerë, në prapaskenë, bëjnë bast. Ky dallim mes atyre që “e lozin” dhe atyre që “bëjnë bast” e kthen sportin, në sytë e tij, në një aktivitet ku rreziku dhe pritja për fitim zënë vendin e vlerave të tjera.
Edhe Camus, i cili e lidhte futbollin me përgjegjësinë dhe moralin, kishte një histori personale që e afronte me këtë sport. Kur ishte pyetur nga miku i tij, Charles Poncet, nëse preferonte futbollin apo teatrin, Camus është përgjigjur: “Futbollin, pa hezitim”. Camus kishte luajtur si portier për ekipin e juniorëve të “Racing Universitare d’Alger” gjatë viteve 1928-30. Gjatë ndeshjeve të atij ekipi, ai shpesh merrte komente pozitive, sepse luante me pasion dhe kurajë. Ëndrra e tij si futbollist nuk zgjati shumë: në moshën 17-vjeçare, ai mësoi se vuante nga tuberkulozi.
Ndër shkrimtarët që e shfaqin futbollin si pjesë të botës së tyre, përmendet edhe Salman Rushdie. Romancieri, me origjinë indiane dhe shtetësi angleze, njihet si adhurues i flaktë i Tottenhamit. Në një deklarim të tij pas një triumfi të skuadrës, ku Tottenham mposhti Manchester Unitedin 3:2, Rushdie ka thënë se “Të botosh një libër e të xhirosh një film është fantastike, por Tottenhami që mundi Manchester Unitedin 3:2, nuk ka çmim”. Kështu, fitorja në fushë vendoset mbi arritje të tjera krijuese, duke treguar peshën që futbolli mund të ketë për disa njerëz të letrave.
Ndërkohë, kritika e Konicës mbetet e veçantë edhe për një arsye tjetër: ai vetë lidhet me idenë se Shqipëria e tij, si vend, nuk arriti të shënojë një prani të vazhdueshme ndërkombëtare në këtë sport. Teksti thekson se as Shqipëria e Konicës, e as ajo e 90 vjetëve prejse ai sulmoi këtë lojë, nuk kanë arritur asnjëherë të jetë pjesëmarrëse në Botëror. Në këtë këndvështrim, futbolli shfaqet jo vetëm si debat kulturor e moral, por edhe si një histori performance sportive që mbetet pa atë shënjestër kryesore.
Pra, në të njëjtën kohë kur Konica e quante “lodrën e topit me këmbët” një rast kumari dhe një “importim qesharak”, shkrimtarë të njohur botërisht e shihnin futbollin si hapësirë për përgjegjësi, përballje morale dhe dramë njerëzore. Mes këtyre dy linjave, futbolli vazhdon të mbetet temë që ndez reflektime—qoftë si sport me ndikim të kundërt, qoftë si lojë që, në kujtesën e shumë autorëve, ka funksionuar si frymëzim.
Botuar fillimisht në Koha.net