Parlamenti i Hungarisë ka miratuar një ndryshim kushtetues që vendos një limit për mandatin e kryeministrit. Sipas rregullit të ri, askush nuk mund të shërbejë si kryeministër më shumë se tetë vjet gjithsej. Masa vjen pas një premtimi të bërë nga kryeministri aktual, Peter Magyar, i cili synonte të pengonte rikthimin në pushtet të ish-kryeministrit Viktor Orban.
Viktor Orban ka qenë në krye të qeverisë hungareze për 16 vjet rresht, derisa u largua nga pushteti në zgjedhjet e prillit. Në atë proces, partia e Peter Magyar, e quajtur “Tisza”, arriti ta rrëzonte Orbán-in nga qeveria, duke fituar shumicën prej dy të tretash në parlament. Kjo shumicë i dha mundësinë mazhorancës që të ndryshonte Kushtetutën, duke sjellë edhe kufizimet e reja për drejtimin e vendit.
Kufizimi me tetë vjet synon të bllokojë rikthimin në pushtet
Ndryshimi i miratuar përcakton se, që nga viti 1990, asnjë kryeministër nuk mund të shërbejë më shumë se dy mandate në detyrë. Rregulli mbetet i vlefshëm edhe nëse mandatet nuk janë të njëpasnjëshme. Me fjalë të tjera, edhe një periudhë e shkëputur nga pushteti nuk e lejon tejkalimin e limitit maksimal.
Reagimet politike kanë qenë të menjëhershme. Partia e Orbanit, “Fidesz”, votoi kundër masës. Ish-kryeministri Viktor Orban, i cili u rizgjedh fundjavën si kryetar i partisë së tij, e ka kritikuar vendimin ashpër, duke e cilësuar atë si një veprim që “nuk ka lidhje” me çështjet reale që, sipas tij, duhet të trajtoheshin. Në postimin e tij në Facebook, ai shkroi se “Ligji kundër Orbanit sapo u miratua” dhe shtoi se, nëse do të kishte nevojë për të, ai do të ishte aty.
Orban ka ngritur edhe argumentin se qeveria e re ka pasur vetëm një muaj në pushtet dhe se, sipas tij, nuk duhej të “ëndërronte për tetë vjet” në të ardhmen. Kritika të tilla e vendosin debatin politik në qendër të ndryshimit kushtetues dhe të përpjekjeve për të kufizuar figurat që kanë dominim afatgjatë në skenën politike. Ndryshimi, megjithatë, u miratua pavarësisht kundërshtimeve.
Amendamenti kaloi me një shumicë të thellë në parlament: 135 vota pro dhe 50 kundër. Tani, për të hyrë në fuqi, pritet vetëm nënshkrimi i presidentit Tamas Sulyok. Pas këtij hapi, dispozita e re do të nisë të zbatohet si pjesë e rregullave kushtetuese për drejtimin e qeverisë.
Edhe pse ndryshimet kushtetuese mund të shfuqizohen teorikisht nga një qeveri e ardhshme që do të arrinte të sigurojë të njëjtën shumicë kushtetuese, vetë rregulli i ri krijon kufizime afatgjata. Në praktikë, kjo nënkupton se edhe kryeministri Peter Magyar nuk do të mund të qëndrojë në detyrë pas vitit 2034, duke qenë se limiti maksimal prej dy mandateve dhe tetë viteve totale e kufizon kohën e qëndrimit në post. Për rrjedhojë, ndryshimi shihet si një mekanizëm që ndikon jo vetëm mbi figurat e rikthimit politik, por edhe mbi kohëzgjatjen e mandatit të atij që aktualisht mban pushtetin.
Peter Magyar mori detyrën vetëm muajin e kaluar, duke u angazhuar se do të çmontonte disa prej strukturave shtetërore të diskutueshme që Fidesz kishte ngritur gjatë 16 viteve në pushtet. Ky plan i tij politik u lidh ngushtë edhe me idenë për të vendosur rregulla të reja që do të ndryshonin mënyrën e qeverisjes dhe, sipas synimit të deklaruar, do të parandalonin përsëritjen e një dominimi të gjatë nga e njëjta figurë. Ndryshimi kushtetues tashmë ka kaluar parlamentarisht dhe pritet të hyjë në fuqi pas nënshkrimit të presidentit.
Botuar fillimisht në Koha.net