Mijëra njerëz që udhëtojnë çdo ditë mes skajit jugor të Spanjës dhe territorit britanik të Gjibraltarit nuk do të kenë më nevojë të kalojnë një kufi fizik, duke nisur nga e mërkura. Kalimi i përditshëm për banorët, turistët dhe punëtorët spanjollë pritet të ndryshojë rrënjësisht, pasi rregullat kufitare po zëvendësohen nga një skemë më e thjeshtë, e bazuar në marrëveshjen e re.
Hapja zyrtare e marrëveshjes u bë në mesnatën e së martës, pas nënshkrimit të dokumentit që i jep fund kontrolleve kufitare për ata që lëvizin nëpër zonë. Procesi shënon një moment të rëndësishëm jo vetëm për komunitetet që jetojnë afër kufirit, por edhe për mijëra punëtorë që çdo ditë kalojnë drejt territorit britanik për punë, si dhe për turistë që udhëtojnë nga Spanja.
Marrëveshja u nënshkrua në Bruksel të martën dhe hyri në fuqi në mesnatë, duke i dhënë fund një periudhe më shumë se katërvjeçare negociatash. Bisedimet u zhvilluan mes Mbretërisë së Bashkuar, Spanjës, Gjibraltarit dhe Bashkimit Evropian, pas largimit të Britanisë nga BE-ja. Negociatat synonin të gjenin një zgjidhje praktike për mënyrën e lëvizjes përtej kufirit, pa rikthimin e kontrolleve që kishin karakterizuar periudhat e mëparshme.
Në thelb, marrëveshja eliminon kontrollet kufitare dhe kontrollet doganore, me qëllim krijimin e një kufiri të rrjedhshëm. Kjo do të thotë që kalimi mes Spanjës dhe Gjibraltarit do të zhvillohet pa pengesa të drejtpërdrejta fizike apo procedura që lidhen me kontrollet tradicionale në kufi. Një element tjetër i marrëveshjes është edhe ndryshimi i përgjegjësive për kontrollet e Shengenit në pikat kyçe të hyrjes: Spanja merr përgjegjësinë për kontrollet e Shengenit në aeroportin dhe portin e Gjibraltarit.
Hiqet gardhi, kufi i ri i rrjedhshëm mes Gjibraltarit dhe Spanjës
Një pasojë konkrete e marrëveshjes është heqja e gardhit kufitar që ka ndarë fizikisht Spanjën nga Gjibraltari që nga viti 1908. Ky gardh për dekada të tëra ka qenë simbol i një kufiri të fortë, ndërsa tashmë po largohet, duke e bërë më të lehtë lëvizjen në terren. Për banorët e zonës, ndryshimi pritet të reduktojë kohën dhe procedurat e kalimit, ndërsa për turistët e përditshëm dhe punëtorët e rregullt do të sjellë një përmirësim të dukshëm në praktikë.
Territori britanik i jashtëm i kontestuar ka rreth 38,000 banorë dhe ndodhet në skajin jugor të Gadishullit Iberik. Gjibraltari është marrë nga Britania në vitin 1713, por Spanja ka ruajtur pretendimin e saj për sovranitetin që prej asaj kohe. Pikërisht për këtë arsye, marrëdhëniet mes dy vendeve rreth Gjibraltarit kanë kaluar periudha me tensione, por edhe faza bashkëpunimi, duke e bërë këtë çështje një nga temat më të ndërlikuara historikisht në rajon.
Përtej ndikimit të drejtpërdrejtë në lëvizjen e përditshme, marrëveshja pas Brexit-it sjell edhe një rikonfigurim të mënyrës së menaxhimit të hapësirës kufitare në kuadër të marrëdhënieve mes BE-së dhe Britanisë. Me hyrjen në fuqi nga mesnata e së martës dhe zbatimin praktik që nis nga e mërkura, Gjibraltari po hyn në një fazë të re, ku kontrolli kufitar fizik reduktohet ndjeshëm dhe kufiri operon më shumë si një korridor i qarkullimit, sesa si një pengesë.
Botuar fillimisht në Koha.net