Kritikat ndaj sistemit francez të drejtësisë janë shtuar ndjeshëm pas vrasjes tragjike të një nxënëseje 11-vjeçare, një ngjarje që ka rikthyer në qendër të debatit çështjen e mungesës së burimeve dhe kapaciteteve në gjyqësor. Rasti ka tronditur opinionin publik, pasi u raportua se autoritetet nuk kishin hetuar plotësisht të dyshuarin, i cili më herët ishte përballur me akuza për abuzim seksual ndaj fëmijëve.
Vajza, e identifikuar nga mediat vetëm si Lyhanna, u zhduk më 29 maj pranë qytetit Fleurance në jugperëndim të Francës. Ajo u pa për herë të fundit duke hipur në automjetin e një burri. Pas kësaj, autoritetet nisën kërkimet, ndërsa rasti përfundoi në tragjedi, duke nxitur pyetje të forta se si institucionet trajtuan denoncimet e mëparshme ndaj të dyshuarit.
Një burrë 41-vjeçar, baba i dy fëmijëve dhe prind i një vajze që ishte shoqe shkolle me Lyhannën, është arrestuar si i dyshuari kryesor për vrasjen e 11-vjeçares. Hetimet kanë treguar se i dyshuari ishte përmendur në katër incidente të veçanta që përfshinin vajza të mitura gjatë viteve të fundit. Megjithatë, këto raste nuk ishin hetuar në mënyrë të plotë nga autoritetet, fakt që ka hapur pikëpyetje serioze mbi funksionimin e sistemit të drejtësisë.
Shifrat e gjyqtarëve nxjerrin në pah pabarazitë në drejtësi
Ngjarja ka ringjallur diskutimet edhe për gjendjen e sistemit gjyqësor francez, i cili prej vitesh përballet me mungesë gjyqtarësh dhe stafesh mbështetëse. Kritikët theksojnë se ngarkesa e madhe e dosjeve dhe burimet e kufizuara mund të kenë ndikuar në mosveprimin e duhur ndaj rasteve të ndjeshme. Kjo, sipas tyre, lidhet drejtpërdrejt me shqetësimet për sigurinë publike dhe mbrojtjen e fëmijëve.
Debati është zgjeruar edhe në nivel evropian, pasi shumë vende të kontinentit përballen me sfida të ngjashme në sistemet e drejtësisë. Franca konsiderohet ndër shtetet me numër relativisht të ulët gjyqtarësh krahasuar me nevojat e saj. Për këtë, janë përdorur të dhëna të Këshillit të Evropës: në vitin 2022, Franca kishte rreth 11 gjyqtarë profesionistë për çdo 100 mijë banorë, një shifër dukshëm më e ulët se mesatarja evropiane prej 22 gjyqtarësh për të njëjtin numër banorësh.
Në anën tjetër, të dhënat tregojnë edhe një tendencë rënieje në të gjithë Bashkimin Evropian. Sipas statistikave më të fundit të Eurostatit, BE-ja ka regjistruar një ulje prej rreth 12 për qind të numrit të gjyqtarëve profesionistë në periudhën 2019–2024. Në vitin 2024, në vendet e BE-së ishin të punësuar gjithsej 70.348 gjyqtarë profesionistë.
Vendet e Evropës Lindore vazhdojnë të kenë një numër relativisht të lartë gjyqtarësh dhe personeli ndihmës në raport me popullsinë. Sipas shpjegimeve që lidhen me traditat juridike, kjo lidhet me ndikimin historik të sistemit gjermanik, i cili ka formësuar organizimin e drejtësisë në shumë prej këtyre shteteve. Ky model bazohet kryesisht në sistemin inkuizitor, ku gjyqtarët luajnë rol më aktiv: ata shqyrtojnë provat e paraqitura nga palët, drejtojnë hetimin gjyqësor, marrin në pyetje dëshmitarët dhe mund të urdhërojnë mbledhjen e provave shtesë. Për shkak të këtij roli më të gjerë, çdo çështje shpesh kërkon më shumë kohë dhe mund të përfshijë një trup gjykues më të madh.
Në nivel evropian, shifrat e vitit 2022 tregojnë se vendet me numrin më të lartë të gjyqtarëve profesionistë për 100 mijë banorë ishin Kroacia (42.4), Sllovenia (40.7) dhe Greqia (37.3). Duke e zgjeruar analizën përtej BE-së, Monako del në krye si vendi me raportin më të lartë, me mbi 102 gjyqtarë për 100 mijë banorë. Pas tij renditet Mali i Zi, me të njëjtin nivel si Kroacia, 42.4 gjyqtarë për 100 mijë banorë. Në kontrast, disa vende të Evropës Perëndimore dhe Jugore shfaqin nivele më të ulëta, ndërkohë që debati i nxitur nga rasti i Lyhannës e ka vënë sërish në fokus se si ndryshimet në kapacitete dhe organizim mund të ndikojnë te trajtimi i çështjeve në praktikë.
Botuar fillimisht në Telegrafi