Filmi i dytë artistik i regjisores Blerta Basholli, “Dua”, vjen me premierë në “Javën e Kritikës” në Festivalin e Filmit në Kanë. Vepra është rikthim i fokusuar i Bashollit pas debutimit të saj të suksesshëm në “Sundance” me filmin “Zgjoi” në vitin 2021, këtë herë me një narrativë që prek drejtpërdrejt përvojën e rritjes së vajzave kosovare në fund të viteve 1990.
“Dua” shpalos një periudhë kur jeta e përditshme mbushet me tensione që lidhen me trazirat socio-politike dhe me ndikimin e drejtpërdrejtë që këto zhvillime i kanë tek adoleshentët. Në qendër të rrëfimit është një protagoniste 13-vjeçare, historia e së cilës ndërtohet mbi përvojat personale të regjisores si vajzë që është rritur nën hijen e luftës së Kosovës. Pikërisht kjo bazë i jep filmit një ngarkesë emocionale të vazhdueshme, duke e afruar publikun me botën që ajo shfaq.
Konflikti nuk shfaqet vetëm si sfond. Ai rëndon fuqishëm mbi gratë dhe mbi adoleshentët shqiptarë të Kosovës në film, ku përmendet edhe diskriminimi institucional ndaj tyre. Por Basholli zgjedh që fokusi i rrëfimit të mbetet i lidhur ngushtë me perspektivën e protagonistes, përmes syve të 13-vjeçares. Kjo mënyrë krijimi, sipas vlerësimit të përgjithshëm që shoqëron publikimin, e bën filmin njëkohësisht më kufizues dhe më çlirues: kufizon atë që mund të kuptohet në mënyrë gjithëpërfshirëse, por njëkohësisht e bën përvojën më intime dhe më të drejtpërdrejtë.
“Dua” përshkruan rritjen e një vajze mes tronditjeve dhe luftës
Filmi mbështetet në një strukturë që gradualisht merr tone më të zymta, ndërsa ecën nga momentet e përditshme drejt tensioneve që shtyjnë personazhet. Kënga “Kiss From A Rose” e artistit Seal luan një rol të rëndësishëm në krijimin e atmosferës dhe të ndjesisë së epokës, ndërsa kamera i afrohet protagonistës Dua (Pinea Matoshi), shpesh duke e ndjekur nga afër ose nga pas, sikurse publiku të jetë në të njëjtën hapësirë me të. Në të njëjtën kohë, skenat ndërtohen me detaje që e bëjnë jetën e shkollës dhe bisedat e vajzave pjesë të peizazhit: shoqet e saj flasin me entuziazëm për djemtë me të cilët duan të flirtojnë në një ndejë, në një kontrast të fortë me atmosferën që e rrethon.
Elementet që e shoqërojnë rrëfimin përfshijnë skena me thashetheme, lojëra rinore dhe momente që tregojnë se si energjia e adoleshencës përplaset me realitetin. Një detaj domethënës është edhe një ndjekje në këmbë, gjatë së cilës policia përpiqet ta ndërpresë festën. Kjo sekuencë e zhvendos protagonistën nga zona e bisedave të zakonshme drejt një tensioni real, ku liria e momentit përplaset me autoritetin dhe rregullat e vendosura në kohë të vështira.
Gjatë gjithë filmit, mënyra e të shprehurit e Bashollit krijon një ndjesi pjesëmarrjeje. Ambienti i Prishtinës së fundviteve ’90 shfaqet sikur publiku të ishte i përfshirë në çdo bisedë dhe sikur të dinte sekretet e vajzave. Kamera, duke qëndruar shpesh te perspektiva e Duas, i jep rrëfimit një rrjedhshmëri të qartë emocionale, duke e bërë të dukshme atë që protagonistja sheh dhe atë që ajo ndjen. Në raste të caktuara, kjo qasje bëhet edhe më përfshirëse, edhe më distancuese, duke i dhënë filmit një ritëm të luhatshëm që ndjek gjendjen shpirtërore.
Ndërsa kamera mbetet e kyçur në sytë e Duas, bota jashtë shikimit të saj ndryshon në mënyra që nuk i lejohet publikut t’i shohë drejtpërdrejt. Në të tilla momente, skajet e kuadrit theksohen në mënyrë pothuajse të dukshme për të sinjalizuar se ka hapësira të tjera, ngjarje apo ndryshime që ekzistojnë, por nuk kalojnë plotësisht në qendër të rrëfimit. Kjo qasje ndikon në mënyrën se si filmi ndërton tensionin dhe si i orienton emocionet e shikuesit, duke ruajtur fokusin te protagoniste pa i dhënë vetes shtrirje të tepërt jashtë saj.
Botuar fillimisht në Koha.net